สังวรสูตร

ในสังวรสูตร (AN4.14) พระพุทธองค์ทรงแสดงถึง สัมมัปปธาน 4 หรือความเพียรชอบ 4 ประการ ซึ่งเป็นหนทางสู่การดับทุกข์ ความเพียรเหล่านี้คือแนวทางปฏิบัติที่พระภิกษุพึงเจริญเพื่อฝึกฝนตนเองให้หลุดพ้นจากกิเลสและบรรลุความสิ้นทุกข์

สัมมัปปธาน 4 ประกอบด้วย:

• สังวรปธาน (ความเพียรเพื่อสำรวม): คือการฝึกสำรวมอินทรีย์ทั้ง 6 ได้แก่ ตา หู จมูก ลิ้น กาย และใจ เมื่อภิกษุรับรู้อารมณ์ทางทวารต่างๆ จะไม่ยึดติดในนิมิตและรายละเอียด เพื่อป้องกันอกุศลธรรม เช่น อภิชฌา (ความเพ่งเล็งอยากได้) และโทมนัส (ความไม่พอใจ) ไม่ให้เกิดขึ้น การสำรวมอินทรีย์จึงเป็นสิ่งสำคัญในการปกป้องจิตใจ
• ปหานปธาน (ความเพียรเพื่อละ): คือการไม่ยอมทนต่ออกุศลธรรมที่เกิดขึ้นแล้ว เช่น ความคิดกาม พยาบาท หรือความเบียดเบียน แต่จะละทิ้ง กำจัด และทำลายอกุศลเหล่านั้นให้หมดสิ้นไปทันทีที่เกิดขึ้น
• ภาวนาปธาน (ความเพียรเพื่อเจริญ): คือการเจริญโพชฌงค์ 7 อันได้แก่ สติ, ธัมมวิจยะ, วิริยะ, ปีติ, ปัสสัทธิ, สมาธิ, และอุเบกขา ซึ่งทั้งหมดนี้ล้วนอาศัยวิเวก (ความสงัด), วิราคะ (ความคลายกำหนัด), นิโรธ (ความดับทุกข์) และน้อมไปเพื่อการสละ ปฏิบัติเพื่อพัฒนาคุณธรรมนำไปสู่ความหลุดพ้น
• อนุรักขนาปธาน (ความเพียรเพื่อรักษา): คือการรักษาอารมณ์กรรมฐานที่ดีงามให้คงอยู่ เช่น การพิจารณากายคตาสติในลักษณะต่างๆ ของซากศพ (อัฐิ, ปุฬุวกะ, วินีลกะ, วิฉิททกะ, อุพภาตกะ) เพื่อให้จิตตั้งมั่นและไม่เสื่อมถอยจากสมาธิ

พระพุทธองค์ผู้ทรงเป็นเผ่าพันธุ์แห่งพระอาทิตย์ได้ทรงสอนความเพียรทั้งสี่นี้ไว้ ผู้ใดหมั่นประพฤติปฏิบัติตามย่อมบรรลุถึงความสิ้นทุกข์ได้อย่างแท้จริง