โกสัมพิยสูตร

โกสัมพิยสูตร (มัชฌิมนิกาย ม.มู. ๔๘) บันทึกเหตุการณ์ในครั้งที่พระผู้มีพระภาคประทับอยู่ที่โฆสิตาราม เขตกรุงโกสัมพี ในขณะนั้น ภิกษุชาวเมืองโกสัมพีเกิดความขัดแย้ง ทะเลาะวิวาทกันอย่างรุนแรง และทิ่มแทงกันด้วยหอกคือปาก ไม่สามารถทำความเข้าใจ ปรองดอง หรือประนีประนอมกันได้เลย ซึ่งความขัดแย้งนี้มีมูลเหตุมาจากข้อปฏิบัติปลีกย่อยทางพระวินัย

เมื่อมีภิกษุรูปหนึ่งได้กราบทูลเรื่องนี้แด่พระพุทธองค์ พระองค์จึงทรงเรียกประชุมภิกษุเหล่านั้น และทรงตำหนิพฤติกรรมของพวกเขาว่าไม่เป็นไปเพื่อประโยชน์ในการปฏิบัติธรรม จากนั้นพระองค์ทรงแสดงธรรมที่เรียกว่า "สาราณิยธรรม ๖ ประการ" ซึ่งเป็นหลักปฏิบัติที่ช่วยให้ภิกษุระลึกถึงกัน เกิดความรัก ความเคารพ นำมาซึ่งความสงเคราะห์กัน ความไม่วิวาท ความสามัคคี และความเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน

สาราณิยธรรม ๖ ประการประกอบด้วย: ๑) การตั้งเมตตากายกรรมในเพื่อนพรหมจารีทั้งในที่ลับและที่แจ้ง ๒) การตั้งเมตตาวจีกรรม ๓) การตั้งเมตตามโนกรรม ๔) การแบ่งปันลาภที่ได้มาโดยชอบธรรมแม้เพียงเล็กน้อย ๕) การมีศีลเสมอกัน (มีศีลไม่ขาด) และ ๖) การมีทิฏฐิ (ความเห็น) เสมอกัน อันเป็นทิฏฐิอันประเสริฐที่นำไปสู่ความสิ้นทุกข์ นอกจากนี้ พระพุทธองค์ยังทรงอธิบายถึงญาณ ๗ ประการของผู้ที่เข้าถึงความเป็นพระโสดาบัน ซึ่งเป็นคุณสมบัติที่บ่งบอกถึงผู้มีสัมมาทิฏฐิอย่างแท้จริง เช่น การไม่มีกิเลสภายในที่บดบังการรู้เห็นตามความเป็นจริง และการรีบเปิดเผยอาบัติเมื่อกระทำผิดพลาด เพื่อรักษาความบริสุทธิ์ของพรหมจรรย์