ทุติยเมตตาสูตร

ทุติยเมตตาสูตร (อังคุตตรนิกาย จตุกกนิบาต) ได้แสดงถึงบุคคล 4 ประเภทที่มีแนวทางการปฏิบัติภาวนาจนนำไปสู่การเกิดใน สุทธาวาสพรหม ซึ่งเป็นภพภูมิพิเศษของผู้ที่เป็นอนาคามี โดยมีกระบวนการปฏิบัติที่สำคัญคือการทำ พรหมวิหาร 4 ควบคู่ไปกับการพิจารณา วิปัสสนากรรมฐาน

หลักธรรมสำคัญที่ปรากฏในพระสูตรนี้ประกอบด้วยหัวข้อหลักดังนี้:

• การแผ่พรหมวิหาร 4: บุคคลผู้ปฏิบัติจะเริ่มจากการแผ่ความปรารถนาดีไปยังทิศทั้ง 4 และแผ่ขยายออกไปจนครอบคลุมทั่วโลกอย่างไม่มีขอบเขต ไม่มีเวร ไม่มีพยาบาท ได้แก่ เมตตา (ความรักปรารถนาดี), กรุณา (ความสงสารอยากให้พ้นทุกข์), มุทิตา (ความพลอยยินดี), และ อุเบกขา (การวางใจเป็นกลาง)
• การพิจารณาวิปัสสนา: นอกจากการทำสมาธิด้วยพรหมวิหารแล้ว ผู้ปฏิบัติยังต้องพิจารณาขันธ์ 5 (รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ) ว่าเป็นสิ่งที่ไม่เที่ยง เป็นทุกข์ และไม่ใช่ตัวตน โดยใช้คำเปรียบเปรยให้เห็นโทษของสังขาร เช่น เปรียบเป็นดังหัวฝี ดังลูกศร ดังความมืด หรือเป็นของว่างเปล่า
• ผลของการปฏิบัติ: การผสมผสานระหว่างการแผ่เมตตาจิต (สมถะ) และการมองเห็นความจริงของชีวิต (วิปัสสนา) ส่งผลให้บุคคลนั้นเมื่อสิ้นชีวิตลง จะได้ไปเกิดในหมู่เทวดาชั้น สุทธาวาส ซึ่งเป็นการเกิดที่แตกต่างจากปุถุชนทั่วไป

สรุปได้ว่า พระสูตรนี้สอนให้เห็นว่าการมีเพียงจิตใจที่เปี่ยมด้วยความเมตตาอย่างกว้างขวางนั้นยังไม่เพียงพอ แต่ต้องอาศัยการ เจริญปัญญา เพื่อถอดถอนความยึดมั่นในขันธ์ 5 ควบคู่ไปด้วย การปฏิบัติทั้งสองส่วนนี้จึงเป็นหนทางสู่ความหลุดพ้นและเป็นแนวทางสำหรับผู้ที่มุ่งมั่นในการบรรลุธรรมชั้นสูง