ภิกขุนีสูตร

ภิกขุนีสูตร (อังคุตตรนิกาย จตุกกนิบาต) เป็นเหตุการณ์ที่ภิกษุณีรูปหนึ่งล้มป่วยและปรารถนาจะให้พระอานนท์มาเยี่ยม จึงให้คฤหัสถ์ไปนิมนต์ เมื่อพระอานนท์มาถึง ภิกษุณีรูปนั้นได้แสดงอาการไม่เหมาะสมด้วยการคลุมโปงและนอนบนเตียงต่อหน้าพระเถระ พระอานนท์จึงได้แสดงธรรมเพื่อตักเตือนและชี้แนะวิธีการปฏิบัติเพื่อความหลุดพ้น โดยใช้หลักการ "ใช้สิ่งที่ก่อให้เกิดสิ่งนั้น เพื่อละสิ่งนั้น"

หลักธรรมสำคัญที่พระอานนท์สอน มี 4 ประการ ได้แก่:

• อาหาร: ร่างกายนี้เกิดจากอาหาร จึงต้องอาศัยอาหารเพื่อดำรงชีวิตไว้ใช้ในการประพฤติธรรม มิใช่เพื่อความมัวเมาหรือประดับตกแต่ง
• ตัณหา: เมื่อเห็นผู้อื่นบรรลุธรรม จึงเกิดความปรารถนาอยากบรรลุตาม อาศัยตัณหานั้นเป็นแรงขับเคลื่อนเพื่อเพียรพยายามจนละตัณหาได้ในที่สุด
• มานะ: การเปรียบเทียบตนกับผู้อื่นที่บรรลุธรรมแล้ว โดยคิดว่า "เมื่อผู้อื่นทำได้ ทำไมเราจะทำไม่ได้" อาศัยมานะในทางที่ถูกเพื่อกระตุ้นให้เกิดความเพียร จนกระทั่งละมานะนั้นลงได้
• เมถุนสังโยค: พระพุทธองค์ทรงสอนให้ตัดขาดจากกามราคะและทุกสิ่งที่เกี่ยวข้องกับเมถุนธรรมโดยสิ้นเชิง

หลังจากได้ฟังธรรม ภิกษุณีรูปนั้นได้สำนึกในความผิดพลาดและกราบขอขมาพระอานนท์ พระอานนท์จึงได้สรุปหลักการอันเป็น "ความเจริญในวินัยของพระอริยเจ้า" คือ การยอมรับความผิดพลาดตามความเป็นจริง การแก้ไขตามธรรมวินัย และการสำรวมระวังไม่ให้เกิดความผิดพลาดนั้นซ้ำอีกในอนาคต