อภยสูตร

อภยสูตร เป็นพระสูตรที่พระพุทธเจ้าทรงสนทนากับพราหมณ์ชื่อ ชานุสโสณี เกี่ยวกับสภาวะความหวาดกลัวต่อความตาย โดยพระพุทธเจ้าทรงจำแนกบุคคลผู้ตกอยู่ในความตายออกเป็นสองกลุ่ม คือ กลุ่มที่หวาดกลัวและกลุ่มที่ไม่หวาดกลัว โดยมีสาเหตุหลักมาจากความยึดติดและการกระทำของบุคคลนั้น ๆ

พระพุทธองค์ทรงอธิบายว่า บุคคลที่หวาดกลัวต่อความตาย คือผู้ที่ยังตกอยู่ใต้อำนาจของความโลภและความหลงผิด ดังนี้:

• ความอาลัยในกามคุณ: ยังมีความต้องการและติดใจในความสุขทางโลก เมื่อถึงคราวเจ็บป่วยจึงเกิดความโศกเศร้าเพราะกลัวว่าจะต้องจากสิ่งเหล่านั้นไป
• ความยึดติดในร่างกาย: ยังรักและหวงแหนในสรีระของตน เมื่อร่างกายเสื่อมสภาพจึงเกิดความหวาดหวั่น
• การกระทำผิด (อกุศลกรรม): ผู้ที่ไม่ได้สั่งสมความดีแต่กลับทำบาปทำชั่ว ย่อมมีความวิตกถึงวิบากกรรมที่จะต้องได้รับเมื่อละจากโลกนี้ไป
• ความลังเลสงสัย: ผู้ที่ไม่มีความเข้าใจที่ถูกต้องในหลักธรรม (สัจธรรม) ย่อมเกิดความไม่มั่นใจในที่พึ่งและอนาคตของตน

ในทางตรงกันข้าม บุคคลที่ไม่หวาดกลัวต่อความตาย คือผู้ที่ฝึกฝนตนเองจนหลุดพ้นจากเครื่องร้อยรัดเหล่านั้น โดยมีลักษณะดังนี้:

• ปราศจากความยินดีในกาม: ไม่มีความอาลัยในความสุขทางโลก จึงไม่ทุกข์ใจเมื่อต้องจากไป
• ไม่มีความยึดติดในกาย: มองเห็นความจริงของสังขาร ไม่หวงแหนร่างกาย
• ผู้มีกุศลธรรมนำทาง: ได้สั่งสมความดี ละเว้นความชั่ว จึงมีความมั่นใจและอุ่นใจในผลแห่งกรรมดีของตน
• ผู้มีสัมมาทิฏฐิ: มีความเข้าใจในพระธรรมอย่างชัดเจน หมดสิ้นความลังเลสงสัยในหนทางปฏิบัติ

สรุปได้ว่า ความไม่หวาดกลัวต่อความตายไม่ได้เกิดขึ้นจากความบังเอิญ แต่เกิดจากการเตรียมตัวอย่างดีด้วยการละกิเลส การทำความดี และการมีความเข้าใจในหลักธรรมที่ถูกต้อง ซึ่งเป็นเครื่องมือสำคัญที่ทำให้บุคคลเผชิญความตายได้อย่างสงบและไม่สะทกสะท้าน