ทสมัคคสูตร

พระสูตรนี้ (อังคุตตรนิกาย จตุกนิบาต ข้อ 206) พระพุทธองค์ทรงจำแนกความแตกต่างระหว่าง "อสัปปุรุษ" (คนไม่ดี) และ "สัปปุรุษ" (คนดี) โดยแบ่งออกเป็นระดับขั้นตามมรรคมีองค์ 10 ซึ่งเป็นแนวทางในการดำเนินชีวิตที่ส่งผลต่อตนเองและผู้อื่นอย่างมีนัยสำคัญ

โดยสรุป พระองค์ทรงแบ่งลักษณะบุคคลออกเป็น 4 ประเภท ดังนี้:

• อสัปปุรุษ (คนไม่ดี): คือผู้ที่มีมิจฉาทิฐิและมิจฉามรรคทั้ง 10 ประการ ได้แก่ มิจฉาทิฐิ มิจฉาสังกัปปะ มิจฉาวาจา มิจฉากัมมันตะ มิจฉาอาชีวะ มิจฉาวายามะ มิจฉาสติ มิจฉาสมาธิ มิจฉาญาณะ และมิจฉาวิมุตติ
• อสัปปุรุษที่เลวกว่า (ยิ่งกว่าคนไม่ดี): คือผู้ที่มีมิจฉามรรคทั้ง 10 ประการในตนเองแล้ว ยังชักชวนหรือโน้มน้าวให้ผู้อื่นดำเนินชีวิตในทางที่ผิดเช่นเดียวกัน
• สัปปุรุษ (คนดี): คือผู้ที่มีสัมมาทิฐิและสัมมามรรคทั้ง 10 ประการ ได้แก่ สัมมาทิฐิ สัมมาสังกัปปะ สัมมาวาจา สัมมากัมมันตะ สัมมาอาชีวะ สัมมาวายามะ สัมมาสติ สัมมาสมาธิ สัมมาญาณะ และสัมมาวิมุตติ
• สัปปุรุษที่ดียิ่งกว่า (ยิ่งกว่าคนดี): คือผู้ที่มีสัมมามรรคทั้ง 10 ประการในตนเองแล้ว ยังเป็นกัลยาณมิตรที่ชักชวนและสนับสนุนให้ผู้อื่นดำเนินชีวิตอยู่ในทางที่ถูกต้องดีงามเช่นเดียวกัน

ใจความสำคัญของพระสูตรนี้ คือการชี้ให้เห็นว่าคุณค่าของความเป็นมนุษย์ไม่ได้วัดเพียงแค่การรักษาศีลธรรมหรือวิถีปฏิบัติส่วนตนเท่านั้น แต่ยังวัดที่ "การเป็นแบบอย่าง" และ "การเกื้อกูลผู้อื่น" ผู้ที่เป็นสัปปุรุษที่แท้จริงจึงไม่ใช่เพียงผู้ที่ฝึกฝนตนเองให้มีสัมมามรรคเท่านั้น แต่ยังต้องทำหน้าที่เป็นแสงสว่างให้กับสังคมด้วยการชักจูงให้ผู้อื่นก้าวเดินบนเส้นทางแห่งความดีงามและปัญญาไปพร้อมกัน