อัฏฐังคิกสูตร

ในพระสูตรนี้ พระพุทธองค์ทรงจำแนกบุคคลออกเป็น 4 ประเภท โดยใช้หลักเกณฑ์เรื่อง มรรคมีองค์ 8 เป็นตัวชี้วัดสำคัญในการตัดสินความเป็น "สัตบุรุษ" (คนดี/คนจริง) และ "อสัตบุรุษ" (คนไม่ดี/คนไม่จริง) เพื่อให้พุทธบริษัทได้ตระหนักถึงการพัฒนาตนเองและการส่งต่อคุณงามความดีสู่ผู้อื่น

โดยเนื้อหาได้แบ่งประเภทบุคคลตามแนวทางปฏิบัติ ดังนี้:

• อสัตบุรุษ (คนไม่จริง): คือผู้ที่ดำเนินชีวิตด้วยมิจฉามรรคทั้ง 8 ประการ ได้แก่ มีความเห็นผิด ความดำริผิด วาจาผิด การกระทำผิด อาชีพผิด ความเพียรผิด สติผิด และสมาธิผิด
• อสัตบุรุษที่ยิ่งกว่า (คนไม่จริงยิ่งกว่า): คือผู้ที่มีมิจฉามรรค 8 ประการครบถ้วนเหมือนกลุ่มแรก แต่มีความเลวร้ายกว่าตรงที่ทำหน้าที่ ชักชวนผู้อื่น ให้มาประพฤติมิจฉามรรคเหล่านั้นตามตนไปด้วย
• สัตบุรุษ (คนจริง): คือผู้ที่ดำเนินชีวิตด้วยสัมมามรรคทั้ง 8 ประการ ได้แก่ มีความเห็นชอบ ความดำริชอบ วาจาชอบ การกระทำชอบ อาชีพชอบ ความเพียรชอบ สติชอบ และสมาธิชอบ
• สัตบุรุษที่ยิ่งกว่า (คนจริงยิ่งกว่า): คือผู้ที่มีสัมมามรรค 8 ประการในตนเองอย่างสมบูรณ์ และยังทำหน้าที่ เป็นกัลยาณมิตรชักชวนผู้อื่น ให้มาตั้งมั่นอยู่ในศีล สมาธิ และปัญญาตามมรรคมีองค์ 8 นี้ด้วยเช่นกัน

ใจความสำคัญของพระสูตรนี้ มิใช่เพียงการรักษาความดีไว้เฉพาะตนเท่านั้น แต่พระพุทธองค์ทรงเน้นย้ำถึง การขยายผลของความดี การเป็นแบบอย่างและการชี้นำผู้อื่นให้เดินบนเส้นทางที่ถูกต้องตามหลักอริยมรรคถือเป็นคุณสมบัติของผู้ที่ประเสริฐยิ่งกว่า ซึ่งสะท้อนให้เห็นว่าการยกระดับความเป็นสัตบุรุษนั้นต้องอาศัยทั้งการฝึกฝนตนเองและการเกื้อกูลสังคมให้ดำเนินไปในทางที่ชอบธรรม