นารทสูตร

นารทสูตร (AN 5.50) เป็นเรื่องราวของพระเจ้ามุณฑะที่ทรงโศกเศร้าอย่างหนักจากการสวรรคตของพระมเหสีภัททา จนละทิ้งการดูแลพระวรกายและการงานบ้านเมือง โดยทรงเก็บพระศพไว้ในหีบเหล็กบรรจุน้ำมันเพื่อเฝ้ามองดูอยู่ตลอดเวลา ต่อมาปิยกะผู้ดูแลพระคลังได้กราบบังคมทูลเชิญเสด็จไปพบพระนารทเถระ ณ กุกกุฏาราม เพื่อฟังธรรมะที่จะช่วยบรรเทาความทุกข์โศก

เมื่อพระเจ้ามุณฑะเสด็จไปถึง พระนารทเถระได้แสดงธรรมเรื่อง "สิ่งที่ไม่พึงปรารถนา 5 ประการ" ซึ่งไม่มีใครในโลกไม่ว่าจะเป็นสมณะ พราหมณ์ หรือเทวดา จะสามารถห้ามไม่ให้เกิดขึ้นได้ ได้แก่:

• ความแก่ (เพราะมีความแก่เป็นธรรมดา)
• ความเจ็บป่วย (เพราะมีความเจ็บไข้เป็นธรรมดา)
• ความตาย (เพราะมีความตายเป็นธรรมดา)
• ความสิ้นไป (เพราะมีความสิ้นไปเป็นธรรมดา)
• ความพินาศ (เพราะมีความพินาศเป็นธรรมดา)

พระเถระชี้ให้เห็นว่า ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับ เมื่อเผชิญกับความสูญเสียจะจมอยู่กับความเศร้าโศก ร่ำไรพิไรรำพัน ซึ่งส่งผลเสียต่อสุขภาพ กิจการงาน และทำให้ศัตรูดีใจ ในทางกลับกัน อริยสาวกผู้ได้สดับ ย่อมพิจารณาเห็นตามความเป็นจริงว่า สิ่งเหล่านี้เป็นกฎธรรมชาติที่เกิดขึ้นกับสรรพสัตว์ทั้งหลาย การตีอกชกตัวย่อมไม่ก่อให้เกิดประโยชน์ใดๆ นอกจากเป็นการทำร้ายตนเองด้วย "ลูกศรแห่งความโศก"

เมื่อได้ฟังธรรมบทที่ชื่อว่า "การถอนลูกศรแห่งความโศก" (Soka-salla-uddharana) พระเจ้ามุณฑะทรงมีพระสติกลับคืนมา ทรงเลิกโศกเศร้าและมีพระราชดำรัสให้จัดการฌาปนกิจพระศพพระมเหสีตามประเพณี พร้อมทั้งกลับมาทรงงานและดูแลพระวรกายตามปกติธรรมดา ซึ่งถือเป็นการแสดงถึงอานุภาพแห่งธรรมที่ช่วยถอนความทุกข์ใจได้อย่างแท้จริง