รัชนียสูตร

รัชนียสูตร (อังคุตตรนิกาย ปัญจกนิบาต) ได้แสดงหลักธรรมสำคัญว่าด้วยคุณสมบัติของพระเถระ (ภิกษุผู้ใหญ่) ที่ส่งผลต่อความน่าเลื่อมใสและการเป็นที่ยอมรับของเพื่อนสพรหมจารี โดยพระพุทธองค์ทรงแบ่งลักษณะนิสัยออกเป็นสองกลุ่มผ่านเงื่อนไข 5 ประการ เพื่อให้เห็นถึงความแตกต่างระหว่างการตกเป็นทาสของกิเลสกับการมีสติรู้เท่าทันธรรมดาของโลก

หัวใจสำคัญของพระสูตรนี้อยู่ที่การชี้ให้เห็นว่า ผู้ที่ปล่อยใจไปตามกระแสของโลกย่อมขาดความสง่างามและไม่เป็นที่เคารพนับถือ ในขณะที่ผู้ที่ฝึกฝนตนจนมีใจเป็นกลางย่อมได้รับความศรัทธา โดยสามารถจำแนกหลักธรรมสำคัญได้ดังนี้:

• ลักษณะของผู้ที่ไม่เป็นที่น่าพอใจและไม่ได้รับความเคารพ: คือผู้ที่ยังหวั่นไหวไปตามอารมณ์โลกธรรม ได้แก่
  • ยังมีความยินดีในสิ่งที่น่าปรารถนา (ละโมบ)
  • ยังมีความเกลียดชังในสิ่งที่น่าเกลียด (โกรธ)
  • ยังหลงมัวเมาในสิ่งที่น่าหลงใหล (หลง)
  • ยังขุ่นเคืองในสิ่งที่น่าขุ่นเคือง
  • ยังเมามัวในสิ่งที่น่ามัวเมา
• ลักษณะของผู้ที่เป็นที่รักและได้รับความเคารพ: คือผู้ที่มีจิตตั้งมั่นเป็นอิสระจากเครื่องพันธนาการทางอารมณ์ทั้ง 5 ประการข้างต้น คือไม่ยินดี ไม่ยินร้าย ไม่หลงมัวเมา ไม่หงุดหงิด และไม่มัวเมาในสิ่งที่เข้ามากระทบ

บทสรุปของพระสูตรนี้ คือการสอนให้ภิกษุ (หรือผู้ปฏิบัติธรรม) รู้จักวางใจให้เป็นกลางต่อสิ่งเร้าทั้งหลาย ไม่ว่าจะเป็นสิ่งที่น่าพอใจหรือน่าขัดเคืองใจ การฝึกฝนตนให้มีสติเท่าทันกิเลสและไม่ตกเป็นเหยื่อของอารมณ์ ไม่เพียงแต่จะช่วยยกระดับจิตใจของตนเองให้เข้าถึงความสงบ แต่ยังส่งผลให้เป็นที่รัก เป็นที่เคารพนับถือ และเป็นแบบอย่างที่ดีงามแก่หมู่คณะอย่างแท้จริง