มิจฉาวายามสูตร

พระสูตรนี้ได้กล่าวถึงหลักธรรมเกี่ยวกับคุณสมบัติ 5 ประการของภิกษุณี (หรือผู้ปฏิบัติธรรม) ซึ่งส่งผลต่อภพภูมิที่จะไปบังเกิด โดยพระพุทธองค์ทรงเปรียบเทียบว่าการกระทำของบุคคลนั้นเปรียบเสมือนการถูกนำตัวไปส่งยังนรกหรือสวรรค์โดยตรง

หลักธรรมในพระสูตรนี้แบ่งออกเป็น 2 ฝ่าย คือฝ่ายที่นำไปสู่อบายภูมิ (นรก) และฝ่ายที่นำไปสู่สุคติภูมิ (สวรรค์) ดังนี้:

• คุณสมบัติที่นำไปสู่นรก: คือการกระทำที่ขาดปัญญาและสติ ได้แก่ การยกย่องคนควรติและติเตียนคนควรยกย่องโดยไม่พิจารณาให้ถี่ถ้วน มีความเพียรที่ผิด (มิจฉาวายามะ) มีสติที่ผิด (มิจฉาสติ) และการใช้ของที่ชาวบ้านถวายด้วยความศรัทธาไปในทางที่เสื่อมเสียหรือเปล่าประโยชน์
• คุณสมบัติที่นำไปสู่สวรรค์: คือการมีสติปัญญาไตร่ตรองอย่างรอบคอบ ได้แก่ การติเตียนคนที่ควรติและยกย่องคนที่ควรยกย่องตามความเป็นจริง มีความเพียรที่ถูกต้อง (สัมมาวายามะ) มีสติที่ถูกต้อง (สัมมาสติ) และการใช้ปัจจัยสี่ที่ได้รับจากความศรัทธาอย่างคุ้มค่าและเป็นประโยชน์ต่อการปฏิบัติธรรม

หัวใจสำคัญของพระสูตรนี้คือการเน้นย้ำถึงเรื่อง "ปัญญาและการไตร่ตรอง" ก่อนที่จะแสดงความเห็นต่อผู้อื่น รวมถึงความสำคัญของ "สัมมาวายามะและสัมมาสติ" ในการดำเนินชีวิต เพราะการมีความเพียรและสติที่ถูกต้องจะเป็นเกราะป้องกันไม่ให้ผู้ปฏิบัติธรรมประมาทในการใช้ปัจจัยที่ได้รับมาด้วยความศรัทธา ซึ่งถือเป็นหนี้สงฆ์หรือหนี้ศรัทธาที่ต้องใช้อย่างคุ้มค่า หากผู้ใดปฏิบัติได้ครบถ้วนตามหลักการฝ่ายหลัง ย่อมเชื่อมั่นได้ว่าตนกำลังมุ่งหน้าไปสู่สุคติภูมิอย่างแน่นอน