คิลานสูตร

คิลานสูตร (AN 5.121) เป็นพระสูตรที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงธรรมแก่ภิกษุทั้งหลาย ณ กูฏาคารศาลา ป่ามหาวัน ใกล้กรุงเวสาลี โดยพระองค์ได้เสด็จไปเยี่ยมภิกษุรูปหนึ่งที่กำลังอาพาธและมีร่างกายอ่อนแอ เพื่อแสดงธรรมที่เป็นอุบายในการบรรลุธรรมชั้นสูงสุดแม้ในขณะที่ร่างกายกำลังป่วยไข้ พระองค์ทรงสอนว่า หากภิกษุผู้ป่วยไม่ละทิ้งธรรม 5 ประการ ย่อมเป็นไปได้ที่จะบรรลุเจโตวิมุตติและปัญญาวิมุตติ อันหาอาสวะมิได้ในปัจจุบันชาติ

ธรรม 5 ประการที่ภิกษุผู้ป่วยควรหมั่นเจริญภาวนามีดังนี้:

• อสุภสัญญา: การพิจารณาเห็นความไม่งามของร่างกาย เพื่อลดความยึดติดในรูปกาย
• อาหาเร ปฏิกูลสัญญา: การพิจารณาเห็นความปฏิกูลในอาหาร เพื่อละความมัวเมาในรสและกามคุณ
• สัพพโลเก อนภิรติสัญญา: การพิจารณาเห็นความไม่น่าเพลิดเพลินในโลกทั้งปวง เพื่อถอนความยินดีในโลกธรรม
• สัพพสังขาเรสุ อนิจจสัญญา: การพิจารณาเห็นความไม่เที่ยงในสังขารทั้งปวง เพื่อให้เห็นสภาวะธรรมตามความเป็นจริง
• มรณสัญญา: การดำรงไว้ซึ่งความระลึกถึงความตายที่ตั้งไว้ดีแล้ว เพื่อความไม่ประมาทและสติสัมปชัญญะที่แน่วแน่

หัวใจสำคัญของพระสูตรนี้คือการใช้สติและปัญญาพิจารณาสภาวะร่างกายที่กำลังเจ็บป่วยให้เป็นฐานของการวิปัสสนา การไม่ละทิ้งธรรมทั้ง 5 ประการนี้เปรียบเสมือนเครื่องมือที่ช่วยให้ภิกษุผู้ป่วยประคองจิตให้หลุดพ้นจากความยึดมั่นถือมั่นในขันธ์ 5 นำไปสู่การสิ้นอาสวะกิเลสและบรรลุถึงความหลุดพ้นอย่างแท้จริง แม้ในวาระสุดท้ายของชีวิตหรือในภาวะที่ร่างกายกำลังเสื่อมถอย