ปฐมอาชานียสูตร

ปฐมอาชานียสูตร เป็นพระสูตรที่พระพุทธองค์ทรงเปรียบเทียบคุณสมบัติของ "ม้าอาชาไนย" ชั้นเลิศที่คู่ควรกับพระราชา กับคุณสมบัติของ "ภิกษุผู้ประเสริฐ" ที่ควรค่าแก่การกราบไหว้บูชาของชาวโลก โดยมุ่งเน้นไปที่ความสามารถในการ "อดทนและควบคุมตนเอง" ต่อสิ่งเร้าที่มากระทบผ่านประสาทสัมผัสทั้งหลาย

สำหรับม้าอาชาไนยชั้นเลิศที่คู่ควรกับพระราชา จะต้องประกอบด้วยองค์ประกอบ 6 ประการ ได้แก่:

• ความอดทนต่อรูป (การมองเห็น)
• ความอดทนต่อเสียง (การได้ยิน)
• ความอดทนต่อกลิ่น (การดม)
• ความอดทนต่อรส (การลิ้ม)
• ความอดทนต่อสัมผัส (การสัมผัสทางกาย)
• ความสวยงาม (ความสง่างามตามแบบฉบับของม้าชั้นดี)

ในทำนองเดียวกัน ภิกษุผู้ประกอบด้วยธรรม 6 ประการ จะกลายเป็น "เนื้อนาบุญอันยอดเยี่ยมของโลก" เป็นผู้ที่ควรค่าแก่การต้อนรับ การให้ทาน และการกราบไหว้ด้วยความเคารพอย่างสูง โดยคุณสมบัติทั้ง 6 ประการของภิกษุ คือ:

• ความอดทนต่อรูป
• ความอดทนต่อเสียง
• ความอดทนต่อกลิ่น
• ความอดทนต่อรส
• ความอดทนต่อสัมผัส
• ความอดทนต่อ "ธรรมารมณ์" (ความคิดและอารมณ์ที่เกิดขึ้นในใจ)

พระสูตรนี้เน้นย้ำให้เห็นว่า หัวใจสำคัญของการฝึกตนเพื่อบรรลุถึงความเป็นผู้ควรค่าแก่การบูชา ไม่ใช่เพียงแค่ความฉลาดหรือความรู้ แต่คือ "ขันติ" หรือความอดทนอดกลั้นต่อผัสสะทั้งหลายที่มากระทบ ไม่ว่าจะเป็นสิ่งที่น่าปรารถนาหรือไม่น่าปรารถนา หากบุคคลสามารถรักษาใจให้เป็นปกติและไม่หวั่นไหวไปตามผัสสะเหล่านั้น ย่อมถือว่าเป็นผู้ฝึกตนดีแล้วและเป็นผู้ประเสริฐที่ควรแก่การยกย่องในทางธรรมอย่างแท้จริง