นิสสารณียสูตร

นิสสารณียสูตร (สูตรว่าด้วยธรรมเป็นเครื่องออกจากทุกข์) ในอังคุตตรนิกาย แสดงถึงหลักธรรม 6 ประการที่เป็น “ธรรมะเครื่องนำออก” (นิสสารณียธาตุ) หรือเครื่องมือในการดับกิเลสและสภาวะจิตที่เป็นอกุศลอย่างสิ้นเชิง โดยพระพุทธองค์ทรงเน้นย้ำว่า หากผู้ปฏิบัติได้เจริญภาวนาจนถึงระดับที่สมบูรณ์แล้ว ย่อมเป็นไปไม่ได้ที่อกุศลธรรมเหล่านั้นจะยังคงครอบงำจิตใจอยู่ เพราะกุศลธรรมเหล่านี้คือ "ทางออก" โดยตรงของกิเลสแต่ละประเภท

หลักธรรมทั้ง 6 ประการประกอบด้วย:

• เมตตาเจโตวิมุตติ: เป็นธรรมเครื่องออกจาก พยาบาท
• กรุณาเจโตวิมุตติ: เป็นธรรมเครื่องออกจาก วิหิงสา (ความคิดเบียดเบียน)
• มุทิตาเจโตวิมุตติ: เป็นธรรมเครื่องออกจาก อรติ (ความไม่ยินดี/ความอิจฉา)
• อุเบกขาเจโตวิมุตติ: เป็นธรรมเครื่องออกจาก ราคะ (ความกำหนัดยินดี)
• อนิมิตตเจโตวิมุตติ: เป็นธรรมเครื่องออกจาก นิมิตทั้งปวง (เครื่องหมายที่ปรุงแต่งจิต)
• การถอนอัสมิมานะ: (ความถือตัวว่าเป็นเรา) เป็นธรรมเครื่องออกจาก วิจิกิจฉา (ความลังเลสงสัย)

ใจความสำคัญของพระสูตรนี้คือการยืนยันถึง อานุภาพของการภาวนา หากผู้ปฏิบัติได้ฝึกฝนจิตจนถึงระดับที่เรียกได้ว่า "ทำเป็นยานพาหนะ ทำเป็นที่ตั้ง อบรมสั่งสมและปรารภดีแล้ว" สภาวะจิตที่เป็นกุศลย่อมกำจัดอกุศลที่เป็นคู่ปรับกันให้หมดไปได้โดยเด็ดขาด การกล่าวอ้างว่าปฏิบัติธรรมเหล่านี้แล้วแต่ยังคงถูกกิเลสครอบงำอยู่นั้น ถือเป็นการกล่าวตู่พระพุทธองค์และไม่เป็นไปตามความเป็นจริงของสภาวธรรม