สามกสูตร

พระสูตรนี้ (สามกสูตร) บันทึกเหตุการณ์ในขณะที่พระพุทธเจ้าประทับอยู่ใกล้หมู่บ้านสามก โดยในยามดึกได้มีเทวดาผู้มีรัศมีงดงามปรากฏกายเข้าเฝ้าเพื่อแสดงธรรมเกี่ยวกับเหตุแห่งความเสื่อมของภิกษุ โดยพระพุทธองค์ทรงรับรองคำสอนนั้นและนำมาขยายความแก่เหล่าภิกษุในวันต่อมา เพื่อให้เห็นถึงอันตรายของการประมาทในการปฏิบัติธรรม

ใจความสำคัญของพระสูตรมุ่งเน้นที่ "เหตุแห่งความเสื่อม" ซึ่งแบ่งออกเป็น 2 หมวดหลัก รวมเป็น 6 ประการ ดังนี้:

• หมวดที่ 1 (คำสอนของเทวดา): ได้แก่ ความเพลิดเพลินในการทำงาน (การทำกิจที่ไม่จำเป็นจนละทิ้งสมณธรรม), ความเพลิดเพลินในการคุย (การพูดคุยเรื่องไร้สาระ), และความเพลิดเพลินในการนอน (ความเกียจคร้าน)
• หมวดที่ 2 (คำสอนเพิ่มเติมของพระพุทธเจ้า): ได้แก่ ความชอบคลุกคลีด้วยหมู่คณะ, ความเป็นผู้ว่ายาก (ไม่อดทนต่อคำสอน), และการมีมิตรชั่ว (คบคนพาล)

พระพุทธองค์ทรงย้ำเตือนว่า ไม่ว่าจะเป็นอดีต ปัจจุบัน หรืออนาคต ผู้ที่เสื่อมจากกุศลธรรมทั้งหลายล้วนมีสาเหตุมาจาก "เหตุแห่งความเสื่อม 6 ประการ" นี้ทั้งสิ้น การที่พระพุทธองค์ทรงยกเรื่องนี้ขึ้นมาแสดง เพื่อให้ภิกษุมีความสำรวมระวังและตระหนักว่า แม้กระทั่งเทวดายังรับรู้ถึงความประพฤติที่ถดถอยของผู้ปฏิบัติธรรม ดังนั้น ผู้ที่มุ่งหวังความเจริญในธรรมจึงควรละเว้นจากพฤติกรรมเหล่านี้ เพื่อมิให้เกิดความเสื่อมในกุศลธรรมของตนเอง