ขัตติยสูตร

ขัตติยสูตร เป็นพระสูตรที่บันทึกบทสนทนาระหว่างพระพุทธเจ้ากับพราหมณ์ชานุสโสณี ผู้มาทูลถามถึงเป้าหมายและวิถีชีวิตของกลุ่มบุคคลต่าง ๆ ในสังคม โดยพระพุทธองค์ทรงจำแนกองค์ประกอบชีวิตของแต่ละกลุ่มไว้ 5 ประการ ได้แก่ ความมุ่งหมาย (Ambition), ความใส่ใจ (Preoccupation), สิ่งที่ยึดติด (Fixation), สิ่งที่ยืนกราน/ยึดถือปฏิบัติ (Insistence) และเป้าหมายสูงสุด (Ultimate goal) เพื่อแสดงให้เห็นถึงจุดมุ่งหมายที่แตกต่างกันตามวิถีทางของตน

โดยสรุปเป้าหมายและวิถีของกลุ่มบุคคลต่างๆ ได้ดังนี้:

• กษัตริย์: มุ่งที่ทรัพย์ ใส่ใจในปัญญา ยึดติดในอำนาจ ยืนกรานในอาณาเขต มีเป้าหมายสูงสุดคือความเป็นใหญ่
• พราหมณ์: มุ่งที่ทรัพย์ ใส่ใจในปัญญา ยึดติดในบทสวดมนต์ ยืนกรานในยัญพิธี มีเป้าหมายสูงสุดคือพรหมโลก
• คฤหัสถ์: มุ่งที่ทรัพย์ ใส่ใจในปัญญา ยึดติดในอาชีพการงาน ยืนกรานในภาระหน้าที่ มีเป้าหมายสูงสุดคือความสำเร็จของงาน
• สตรี: มุ่งที่บุรุษ ใส่ใจในการประดับตกแต่ง ยึดติดในบุตร ยืนกรานในการครองคู่คนเดียว มีเป้าหมายสูงสุดคืออำนาจภายในครอบครัว
• โจร: มุ่งที่การลักขโมย ใส่ใจในที่ซ่อนเร้น ยึดติดในศัสตราวุธ ยืนกรานในความมืด มีเป้าหมายสูงสุดคือการไม่ถูกพบเห็น
• สมณะ: มุ่งที่ความอดทนและความอ่อนน้อม ใส่ใจในปัญญา ยึดติดในศีลธรรม ยืนกรานในการไม่สะสมสิ่งใด มีเป้าหมายสูงสุดคือนิพพาน

ใจความสำคัญของพระสูตรนี้คือการชี้ให้เห็นว่า ในขณะที่ปุถุชนทั่วไปยังคงวนเวียนอยู่กับการแสวงหาอำนาจ ทรัพย์สิน หรือเป้าหมายทางโลกตามจารีตประเพณีและกิเลสของแต่ละสถานะ แต่การดำเนินชีวิตของสมณะนั้นมุ่งเน้นไปที่ความหลุดพ้นและการดับกิเลส ซึ่งเป็นเป้าหมายที่ประเสริฐที่สุด หลังจากได้ฟังพระธรรมเทศนา พราหมณ์ชานุสโสณีเกิดความเลื่อมใสในพระปัญญาคุณของพระพุทธเจ้า จึงประกาศตนเป็นอุบาสกผู้ถึงสรณะตลอดชีวิต