ขัตติยสูตร

ขัตติยสูตร เป็นพระสูตรที่บันทึกบทสนทนาระหว่างพระพุทธเจ้ากับพราหมณ์ชานุสโสณี ผู้ต้องการทราบถึงเป้าหมายและลักษณะเฉพาะของกลุ่มบุคคลต่างๆ ในสังคมสมัยนั้น โดยพระพุทธองค์ได้จำแนกบุคคลออกเป็น 6 กลุ่ม ผ่านหลักเกณฑ์ 5 ประการ ได้แก่ ความปรารถนา (Ambition), สิ่งที่ใส่ใจ (Preoccupation), สิ่งที่ยึดติด (Fixation), สิ่งที่ยืนกราน (Insistence) และจุดมุ่งหมายสูงสุด (Ultimate Goal)

พระพุทธองค์ทรงสรุปเป้าหมายและวิธีดำเนินชีวิตของแต่ละกลุ่มไว้ดังนี้:

• กษัตริย์: มุ่งที่โภคทรัพย์ ใส่ใจในปัญญา ยึดติดในกำลัง ยืนกรานในแผ่นดิน และมีอำนาจเป็นจุดหมาย
• พราหมณ์: มุ่งที่โภคทรัพย์ ใส่ใจในปัญญา ยึดติดในคัมภีร์ ยืนกรานในยัญพิธี และมีพรหมโลกเป็นจุดหมาย
• คฤหัสถ์: มุ่งที่โภคทรัพย์ ใส่ใจในปัญญา ยึดติดในหน้าที่การงาน ยืนกรานในกิจการ และมีความสำเร็จในงานเป็นจุดหมาย
• สตรี: มุ่งที่บุรุษ ใส่ใจในการประดับตกแต่ง ยึดติดในบุตร ยืนกรานในการไม่มีหญิงร่วมสามี และมีอำนาจเป็นจุดหมาย
• โจร: มุ่งที่การลักขโมย ใส่ใจในที่ซ่อนเร้น ยึดติดในศัสตรา ยืนกรานในความมืด และมีอำนาจในการเร้นกายเป็นจุดหมาย
• สมณะ: มุ่งที่ความอดทนและความอ่อนโยน ใส่ใจในปัญญา ยึดติดในศีลธรรม ยืนกรานในการไม่สะสมสิ่งใด และมีนิพพานเป็นจุดหมายสูงสุด

ใจความสำคัญของพระสูตรนี้สะท้อนให้เห็นว่า "จุดหมายปลายทาง" ของชีวิตขึ้นอยู่กับ "สิ่งที่บุคคลนั้นยึดถือและลงมือทำ" โดยพระพุทธองค์ทรงชี้ให้เห็นความแตกต่างระหว่างทางโลกที่ยังวนเวียนอยู่กับอำนาจ ทรัพย์สิน และความยึดติดทางวัตถุ กับทางธรรมของสมณะที่มุ่งเน้นการขัดเกลาตนเองเพื่อความหลุดพ้น ซึ่งเมื่อพราหมณ์ชานุสโสณีได้ฟังคำจำแนกที่ชัดเจนและลึกซึ้งเช่นนี้ จึงเกิดความเลื่อมใสและประกาศตนเป็นอุบาสกผู้ถึงพระรัตนตรัยตลอดชีวิต