ผัคคุณสูตร

ผัคคุณสูตร เป็นพระสูตรที่ว่าด้วยเหตุการณ์ขณะที่พระผัคคุณเถระอาพาธหนัก พระอานนท์ได้กราบทูลให้พระพุทธเจ้าเสด็จไปเยี่ยม เมื่อพระพุทธองค์เสด็จไปถึง แม้พระผัคคุณจะได้รับทุกขเวทนาอย่างแสนสาหัสเปรียบเสมือนถูกทารุณกรรมต่าง ๆ แต่พระพุทธองค์ทรงแสดงธรรมโปรดจนพระผัคคุณมีจิตใจผ่องใส และมรณภาพลงด้วยจิตที่หลุดพ้นจากสังโยชน์เบื้องต่ำ (โอรัมภาคิยสังโยชน์ 5) ในเวลาต่อมา

พระพุทธองค์ได้ตรัสถึง อานิสงส์ของการฟังธรรมตามกาล ซึ่งเป็นเหตุให้บรรลุธรรมในขณะใกล้ตาย โดยแบ่งออกเป็น 6 ประการ ดังนี้:

• กรณีที่ 1-3 (สำหรับผู้ยังละสังโยชน์เบื้องต่ำไม่ได้): หากได้พบพระพุทธเจ้า ได้พบพระสาวก หรือระลึกถึงธรรมที่เคยศึกษามาในขณะใกล้ตาย จิตย่อมหลุดพ้นจากสังโยชน์เบื้องต่ำได้
• กรณีที่ 4-6 (สำหรับผู้ละสังโยชน์เบื้องต่ำได้แล้วแต่ยังไม่ถึงที่สุดแห่งทุกข์): หากได้พบพระพุทธเจ้า ได้พบพระสาวก หรือระลึกถึงธรรมที่เคยศึกษามาในขณะใกล้ตาย จิตย่อมหลุดพ้นจากอาสวะกิเลสทั้งปวง (บรรลุพระอรหันต์)

หัวใจสำคัญของพระสูตรนี้คือการเน้นย้ำถึง การศึกษาและพิจารณาธรรม อย่างสม่ำเสมอ เพื่อให้ธรรมะเป็นที่พึ่งในวาระสุดท้ายของชีวิต แม้จะอยู่ในสภาวะที่ร่างกายกำลังแตกดับ แต่หากจิตได้อาศัยการฟังหรือการระลึกถึงธรรมที่ถูกต้องตามกาล ย่อมสามารถพลิกฟื้นจิตใจให้ผ่องใสและบรรลุถึงความหลุดพ้นจากกิเลสได้ในที่สุด