อรหัตตสูตร

อรหัตตสูตร (AN 6.66) เป็นพระสูตรที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงธรรมแก่ภิกษุทั้งหลาย โดยเน้นย้ำถึงเงื่อนไขสำคัญในการบรรลุถึงความเป็นพระอรหันต์ หรือการบรรลุถึงสภาวะที่สมบูรณ์ที่สุดในทางธรรม พระองค์ทรงชี้ให้เห็นว่าการจะก้าวไปสู่จุดสูงสุดของการปฏิบัติได้นั้น จำเป็นต้องอาศัยการละทิ้งอกุศลธรรมที่เป็นอุปสรรคขัดขวางทางจิตใจอย่างเด็ดขาด โดยทรงจำแนกหลักธรรมที่ต้องละทิ้งไว้ 6 ประการ ดังนี้:

• ถีนมิทธะ: ความหดหู่และความง่วงเหงาหาวนอน ซึ่งเป็นเครื่องกั้นความเพียร
• อุทธัจจกุกกุจจะ: ความฟุ้งซ่านและความรำคาญใจ อันเป็นเหตุให้จิตไม่ตั้งมั่น
• อทาสัทธิยะ (อศรัทธา): ความไม่มีความเชื่อมั่นในธรรม หรือขาดความเลื่อมใส
• ปมาทะ: ความประมาทเลินเล่อ ขาดความระมัดระวังในการดำเนินชีวิต

ใจความสำคัญของพระสูตรนี้คือการสร้างความตระหนักรู้ว่า อุปสรรค 6 ประการ ดังกล่าว คือสิ่งที่คอยดึงรั้งไม่ให้ผู้ปฏิบัติธรรมเข้าถึงความสำเร็จที่แท้จริงได้ หากบุคคลยังคงปล่อยให้สิ่งเหล่านี้ครอบงำจิตใจ การจะบรรลุถึงอรหัตตผลย่อมเป็นไปไม่ได้ แต่ในทางกลับกัน หากผู้ปฏิบัติสามารถฝึกฝนตนเองจนกระทั่งสามารถ ละทิ้ง อกุศลธรรมทั้ง 6 ประการนี้ได้อย่างสิ้นเชิง จิตย่อมมีความพร้อมและน้อมไปสู่การบรรลุถึงสภาวะอันบริสุทธิ์และสมบูรณ์ในที่สุด

สรุปโดยรวมคือ พระพุทธองค์ทรงสอนให้ผู้ปฏิบัติธรรมใช้ สติและปัญญา ในการตรวจสอบจิตใจตนเองอย่างสม่ำเสมอ เพื่อขจัดกิเลสเครื่องกั้นเหล่านี้ให้หมดไป เพราะความเพียรที่ปราศจากอุปสรรคเหล่านี้เท่านั้น คือหนทางที่นำไปสู่ความหลุดพ้นและเป้าหมายสูงสุดในพระพุทธศาสนาอย่างแท้จริง