สักขิภัพพสูตร

ในสักขิภัพพสูตร (อังคุตตรนิกาย สัตตกนิบาต) พระพุทธเจ้าทรงแสดงธรรมว่าด้วยคุณสมบัติของภิกษุผู้ควรแก่การบรรลุธรรม (สัจฉิกัตถัพพธรรม) โดยเปรียบเทียบระหว่างผู้ที่มีคุณสมบัติครบถ้วนและผู้ที่ขาดคุณสมบัติเหล่านั้น ซึ่งส่งผลต่อความสามารถในการเข้าถึงมรรคผลนิพพานอย่างสิ้นเชิง

หลักธรรมสำคัญของพระสูตรนี้เน้นย้ำถึงการมีความรู้แจ้งในสภาวะธรรม 4 ประการ และการปฏิบัติที่เหมาะสม ซึ่งถือเป็นปัจจัยชี้ขาดในการพัฒนาจิต โดยภิกษุผู้มีความพร้อมต้องประกอบด้วยองค์ประกอบ 6 ประการ ดังนี้:

• ความรู้ในธรรมที่ทำให้เสื่อมลง (หานภาคิยธรรม): เข้าใจและละเว้นสิ่งที่ฉุดรั้งจิตให้ตกต่ำ
• ความรู้ในธรรมที่ทำให้คงที่ (ฐิติภาคิยธรรม): เข้าใจภาวะที่จิตยังไม่ก้าวหน้าแต่ไม่ถดถอย
• ความรู้ในธรรมที่ทำให้เกิดความประณีต (วิเสสภาคิยธรรม): รู้หนทางในการยกระดับจิตใจให้สูงขึ้น
• ความรู้ในธรรมที่ทำให้ถึงการตรัสรู้ (นิพเพธภาคิยธรรม): เข้าใจธรรมอันเป็นเครื่องแทงตลอดกิเลสและอริยสัจ 4
• ความเพียรที่เหมาะสม (อปริหานิยธรรม): มีความรอบคอบในการปฏิบัติ
• การทำกิจที่สมควร (สัปปายกรรรม): การลงมือปฏิบัติให้สอดคล้องกับสภาวะธรรมนั้นๆ

พระพุทธองค์ทรงสรุปว่า ภิกษุผู้ขาดคุณสมบัติเหล่านี้ย่อมไม่อาจบรรลุธรรมที่ควรบรรลุได้ เพราะขาดความเข้าใจในหลักการและไม่ดำเนินรอยตามทางที่ถูกต้อง ในทางตรงกันข้าม ภิกษุใดที่มีความเข้าใจอย่างลึกซึ้งในสภาวะธรรมทั้ง 4 และมีความเพียรพยายามปฏิบัติอย่างถูกต้องและรอบคอบ ภิกษุผู้นั้นย่อมเป็นผู้มีความสามารถที่จะเข้าถึงและประจักษ์แจ้งในธรรมอันประเสริฐได้ทุกประการ