สักขิภัพพสูตร

สักขิภัพพสูตร (อังคุตตรนิกาย) เป็นพระสูตรที่พระพุทธองค์ทรงแสดงธรรมว่าด้วยเงื่อนไขที่ทำให้ภิกษุผู้ปฏิบัติธรรมมีความสามารถในการบรรลุธรรม (สักขิภัพพะ) หรือไม่สามารถบรรลุธรรมได้ โดยขึ้นอยู่กับการมีธรรมะประจำใจ 6 ประการ ซึ่งถือเป็นองค์ประกอบสำคัญในการจำแนกความก้าวหน้าทางจิตวิญญาณของผู้ปฏิบัติ

ภิกษุที่ขาดคุณธรรม 6 ประการนี้ ย่อมไม่สามารถบรรลุธรรมได้ เพราะขาดความเข้าใจในสภาวะธรรมที่ควรหลีกเลี่ยงและควรเจริญ ส่วนภิกษุที่ประกอบด้วยธรรมะ 6 ประการนี้ ย่อมเป็นผู้มีศักยภาพในการบรรลุธรรมสูงสุด โดยหัวข้อธรรมทั้ง 6 ประการ มีดังนี้:

• รู้เหตุแห่งความเสื่อม (รู้ธรรมที่เป็นส่วนแห่งความเสื่อม)
• รู้เหตุแห่งความตั้งมั่น (รู้ธรรมที่เป็นส่วนแห่งความตั้งอยู่ได้)
• รู้เหตุแห่งความวิเศษ (รู้ธรรมที่เป็นส่วนแห่งความวิเศษหรือความก้าวหน้า)
• รู้เหตุแห่งการแทงตลอด (รู้ธรรมที่เป็นส่วนแห่งการแทงตลอดอริยสัจ)
• การหมั่นฝึกฝน (การปฏิบัติด้วยความระมัดระวังและใส่ใจ)
• การทำสิ่งที่เหมาะสม (การกระทำที่สมควรแก่ธรรมและเป้าหมาย)

สรุปใจความสำคัญคือ การบรรลุธรรม ไม่ใช่เรื่องของความบังเอิญ แต่เกิดจากการมี ปัญญา ในการจำแนกธรรมะอย่างถ่องแท้ว่าสิ่งใดนำพาชีวิตไปสู่ความเสื่อมถอย สิ่งใดช่วยรักษาความมั่นคงของจิต และสิ่งใดเป็นบันไดก้าวไปสู่ความก้าวหน้าและการตรัสรู้ ประกอบกับการลงมือปฏิบัติด้วย ความเพียรที่ถูกต้อง และเหมาะสมกับสภาวะจิตของตน หากภิกษุใดมีความเข้าใจในธรรม 4 ประการแรก และมีความสม่ำเสมอในการปฏิบัติธรรม 2 ประการหลัง ผู้นั้นย่อมเป็นผู้มีความสามารถที่จะเข้าถึงธรรมะที่ควรทำให้แจ้งได้โดยปราศจากข้อกังขา