พลสูตร

พระสูตรนี้ (อังคุตตรนิกาย 6.72) ว่าด้วยเรื่อง “กำลังแห่งสมาธิ” (Samādhi-bala) โดยพระพุทธองค์ทรงเปรียบเทียบคุณสมบัติ 6 ประการที่ส่งผลต่อความสำเร็จในการเข้าถึงสมาธิ ซึ่งสามารถแบ่งออกเป็น 2 ฝ่าย คือฝ่ายที่ทำให้ไม่สามารถบรรลุกำลังแห่งสมาธิ และฝ่ายที่ทำให้สามารถบรรลุกำลังแห่งสมาธิได้อย่างมั่นคง

ใจความสำคัญของพระสูตรนี้เน้นย้ำถึงความเชี่ยวชาญในการฝึกจิต โดยแบ่งหัวข้อหมวดหมู่ที่ภิกษุพึงปฏิบัติเพื่อให้เกิดกำลังแห่งสมาธิดังนี้:

• ความชำนาญในการเข้าสมาธิ (Samāpatti-kusala): คือการรู้วิธีและขั้นตอนในการนำจิตเข้าสู่สมาธิได้อย่างคล่องแคล่ว
• ความชำนาญในการดำรงอยู่ในสมาธิ (Ṭhiti-kusala): คือการประคองจิตให้ตั้งมั่นอยู่ในสมาธิได้นานตามที่ปรารถนา ไม่เสื่อมถอยง่าย
• ความชำนาญในการออกจากสมาธิ (Vuṭṭhāna-kusala): คือการถอนจิตออกจากสมาธิได้อย่างเหมาะสมและถูกวิธี
• การปฏิบัติด้วยความระมัดระวังและต่อเนื่อง (Sātaccakārī): คือการหมั่นเพียรอย่างสม่ำเสมอ ไม่ย่อท้อในการฝึกฝน
• การกระทำสิ่งที่เหมาะสม (Sappāyakārī): คือการเลือกปฏิบัติในสิ่งที่เกื้อกูลต่อการพัฒนาสมาธิ และหลีกเลี่ยงปัจจัยที่เป็นอุปสรรค

โดยสรุป พระพุทธองค์ทรงสอนว่า กำลังแห่งสมาธิ ไม่ใช่สิ่งที่เกิดขึ้นโดยบังเอิญ แต่เกิดจากกระบวนการฝึกฝนทักษะเฉพาะด้านที่ต้องอาศัยทั้งความชำนาญทางเทคนิค (การเข้า-ดำรงอยู่-ออก) ควบคู่ไปกับวินัยในการปฏิบัติ (ความต่อเนื่องและการเลือกสิ่งที่เหมาะสม) หากภิกษุขาดองค์ประกอบเหล่านี้ ย่อมไม่สามารถบรรลุถึงความเข้มแข็งของสมาธิได้ ในทางกลับกัน หากผู้ปฏิบัติเพียบพร้อมด้วยคุณสมบัติทั้ง 6 ประการนี้ ย่อมสามารถสร้างกำลังแห่งสมาธิให้เกิดขึ้นและเจริญก้าวหน้าได้อย่างแน่นอน