จตุตถอภัพพัฏฐานสูตร

จตุตถอภัพพัฏฐานสูตร (อังคุตตรนิกาย ฉักกนิบาต) เป็นพระสูตรที่อธิบายถึงสภาวะที่บุคคลผู้มี สัมมาทิฏฐิ (ผู้เห็นชอบตามความเป็นจริง) จะไม่เข้าไปยึดถือหรือเชื่อในทฤษฎีเรื่องเหตุปัจจัยของความสุขและความทุกข์ที่ผิดพลาด โดยพระพุทธองค์ทรงแสดงว่าบุคคลผู้ถึงพร้อมด้วยทิฏฐิย่อมไม่แล่นไปสู่ความเห็นสุดโต่ง 6 ประการ ดังนี้

• ความเห็นว่าตนทำเอง: เชื่อว่าสุขทุกข์เกิดจากตนเองเพียงอย่างเดียว (อัตตกรณวาท)
• ความเห็นว่าผู้อื่นทำให้: เชื่อว่าสุขทุกข์เกิดจากผู้อื่นหรือสิ่งศักดิ์สิทธิ์บันดาล (ปรกรณวาท)
• ความเห็นว่าทั้งตนและผู้อื่นทำ: เชื่อว่าสุขทุกข์เกิดจากปัจจัยภายนอกและภายในรวมกัน
• ความเห็นว่าไม่ได้เกิดจากตนทำ: เชื่อว่าสุขทุกข์เกิดจากความบังเอิญหรือลอยๆ
• ความเห็นว่าไม่ได้เกิดจากผู้อื่นทำ: เชื่อว่าไม่มีเหตุปัจจัยที่เกี่ยวเนื่องกับผู้อื่น
• ความเห็นว่าไม่ได้เกิดจากทั้งตนและผู้อื่นทำ: เชื่อว่าสุขทุกข์เกิดขึ้นเองโดยไร้เหตุปัจจัย (อเหตุอปัจจยทิฏฐิ)

เหตุผลที่บุคคลผู้มีสัมมาทิฏฐิไม่แล่นไปสู่ความเห็นเหล่านี้ เพราะเขาได้เห็นแจ้งใน เหตุ (เหตุปัจจัยที่ทำให้เกิดผล) และ ธรรมที่เกิดจากเหตุ (สภาวธรรมทั้งหลายที่อาศัยเหตุปัจจัยเกิดขึ้น) อย่างชัดเจนตามความเป็นจริง พระสูตรนี้จึงมุ่งเน้นสอนให้พุทธศาสนิกชนเข้าใจหลัก ปฏิจจสมุปบาท คือการที่ธรรมทั้งหลายอาศัยเหตุปัจจัยจึงเกิดขึ้น ไม่ได้เกิดจากอำนาจดลบันดาลหรือความบังเอิญ การมีสัมมาทิฏฐิจึงเป็นรากฐานสำคัญที่จะทำให้บุคคลไม่หลงไปกับความเชื่อที่ผิดเพี้ยน และสามารถเข้าถึงความเข้าใจเรื่องกฎแห่งกรรมและการดับทุกข์ได้อย่างถูกต้องตามหลักธรรมของพระพุทธศาสนา