ปาตุภาวสูตร

ปาตุภาวสูตร (อังคุตตรนิกาย 6.96) เป็นพระสูตรที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงถึงสภาวะ 6 ประการ ที่เกิดขึ้นได้ยากยิ่งในโลก ซึ่งสภาวะเหล่านี้ถือเป็นโอกาสอันประเสริฐที่สุดในการดำเนินชีวิตและการบรรลุธรรม การที่สิ่งเหล่านี้ปรากฏขึ้นถือเป็นเหตุการณ์สำคัญที่หาได้ยากและควรค่าแก่การตระหนักรู้เพื่อไม่ให้เสียโอกาสในการพัฒนาตนเอง

โดยสภาวะ 6 ประการที่หาได้ยากในโลก (ดุลลภะ) มีดังนี้:

• การอุบัติขึ้นของพระตถาคตอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า: การที่พระพุทธเจ้าจะมาอุบัติในโลกเพื่อแสดงธรรมนำทางพ้นทุกข์นั้นเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นได้ยากยิ่ง
• การปรากฏของผู้แสดงธรรมวินัยที่พระตถาคตประกาศไว้: การหาผู้ที่เข้าใจและถ่ายทอดคำสอนของพระพุทธองค์ได้อย่างถูกต้องตามความเป็นจริงนั้นเป็นเรื่องยาก
• การได้เกิดในปฏิรูปเทส (อริยายตนะ): การได้เกิดในดินแดนหรือสถานที่ที่มีการตื่นรู้ มีสภาพแวดล้อมที่เกื้อกูลต่อการปฏิบัติธรรมเป็นโอกาสที่หาได้ยาก
• ความสมบูรณ์แห่งอินทรีย์: การมีอินทรีย์ (ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ) ที่ครบถ้วนสมบูรณ์ ไม่พิการหรือบกพร่อง ทำให้เอื้อต่อการรับรู้และปฏิบัติธรรม
• ความไม่เป็นคนใบ้ ไม่เป็นคนบ้า (ความฉลาดหลักแหลม): การมีสติปัญญาปกติ ไม่เป็นผู้ที่มืดบอดทางปัญญาหรือสื่อสารไม่ได้ ทำให้สามารถทำความเข้าใจหลักธรรมได้
• ความพอใจในกุศลธรรม: การมีความใฝ่ดี มีความปรารถนาอย่างแรงกล้าในการทำความดีและปฏิบัติธรรม เป็นสภาวะทางจิตที่เกิดขึ้นได้ยาก

บทสรุปสำคัญ: พระพุทธองค์ทรงมุ่งหมายให้พุทธบริษัทเห็นคุณค่าของชีวิตและโอกาสที่ได้รับ การที่มนุษย์คนหนึ่งได้พบกับพระพุทธศาสนา ได้มีร่างกายและจิตใจที่สมบูรณ์พร้อม รวมถึงมีศรัทธาที่จะทำความดี ถือเป็นโอกาสทองที่ต้องรีบเร่งสร้างกุศลและศึกษาธรรม เพราะหากพ้นจากสภาวะที่เอื้ออำนวยเช่นนี้แล้ว การบรรลุธรรมหรือการหลุดพ้นจากวัฏสงสารย่อมเป็นไปได้ยากยิ่ง