ปหานสูตร

พระสูตรนี้ (ปหานสูตร) กล่าวถึงจุดมุ่งหมายสูงสุดของการประพฤติพรหมจรรย์หรือการใช้ชีวิตในทางธรรม ว่ามีเป้าหมายเพื่อการละและตัดเครื่องผูกมัดทางจิตวิญญาณหรือที่เรียกว่า “สังโยชน์” ให้ขาดสะบั้นลง เพื่อให้หลุดพ้นจากวัฏสงสารและเข้าถึงความสิ้นสุดแห่งทุกข์โดยสมบูรณ์

พระพุทธองค์ทรงจำแนกสังโยชน์ 7 ประการที่นักปฏิบัติธรรมต้องเพียรละทิ้งให้สิ้นซาก ได้แก่:

• กามราคะ (ความกำหนัดยินดีในกาม)
• ปฏิฆะ (ความหงุดหงิดขัดเคืองใจ)
• ทิฐิ (ความยึดมั่นในความเห็นผิดต่างๆ)
• วิจิกิจฉา (ความลังเลสงสัยในธรรม)
• มานะ (ความถือตัวถือตน)
• ภวราคะ (ความอยากมีอยากเป็นหรือความปรารถนาในภพ)
• อวิชชา (ความไม่รู้แจ้งตามความเป็นจริง)

การกำจัดสังโยชน์เหล่านี้เปรียบเสมือนการตัดต้นตาลให้ขาดจากรากเหง้า ทำให้ไม่สามารถงอกเงยขึ้นมาได้อีกในอนาคต เมื่อภิกษุหรือผู้ปฏิบัติสามารถละเครื่องผูกเหล่านี้ได้อย่างเด็ดขาดด้วยปัญญาที่รู้เท่าทันความจริง จะถือว่าเป็นผู้ที่ “ตัดตัณหาได้แล้ว สลัดสังโยชน์ทิ้งได้แล้ว” และด้วยการกำหนดรู้ในมานะ (ความถือตัว) อย่างถูกต้องตามความเป็นจริง จึงสามารถทำที่สุดแห่งทุกข์ให้แจ้งได้ในที่สุด การปฏิบัติธรรมตามแนวทางนี้จึงไม่ใช่เพียงการทำความดีทั่วไป แต่เป็นการถอนรากถอนโคนต้นเหตุของความทุกข์ทางจิตใจอย่างถาวรตามหลักอริยสัจจธรรม