สัญโญชนสูตร

ใน สัญโญชนสูตร (อังคุตตรนิกาย สัตตกนิบาต) พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงธรรมเกี่ยวกับ "สังโยชน์ 7" ซึ่งเปรียบเสมือนเครื่องผูกมัดหรือตรวนที่ล่ามสัตว์โลกไว้ให้ติดอยู่ในวัฏสงสาร ไม่สามารถหลุดพ้นไปสู่ความพ้นทุกข์ที่แท้จริงได้ การเข้าใจในสังโยชน์เหล่านี้ถือเป็นพื้นฐานสำคัญของการปฏิบัติเพื่อขัดเกลาจิตใจและนำไปสู่การละกิเลสตามลำดับขั้น

สังโยชน์ทั้ง 7 ประการ ที่พระพุทธองค์ทรงจำแนกไว้ มีดังนี้:

• กามราคะ: ความกำหนัดยินดี หรือความติดใจในกามคุณทั้งห้า
• ปฏิฆะ: ความหงุดหงิด ขัดเคืองใจ หรือความโกรธ
• ทิฏฐิ: ความยึดมั่นในความเห็นผิด หรือทิฏฐิมานะ
• วิจิกิจฉา: ความลังเลสงสัยในหนทางแห่งการปฏิบัติหรือในพระรัตนตรัย
• มานะ: ความถือตัว ความสำคัญตนว่าเป็นนั่นเป็นนี่
• ภวราคะ: ความกำหนัดยินดีในภพ หรือความอยากมีอยากเป็น
• อวิชชา: ความไม่รู้ตามความเป็นจริง หรือความหลงที่ไม่รู้แจ้งในอริยสัจ 4

หัวใจสำคัญของพระสูตรนี้คือการชี้ให้เห็นว่า "เครื่องผูกมัด" เหล่านี้คืออุปสรรคที่ขัดขวางไม่ให้จิตเป็นอิสระ การที่พุทธศาสนิกชนได้ศึกษาและทำความเข้าใจธรรมชาติของกิเลสเหล่านี้ จะช่วยให้เกิด สติและปัญญา ในการระลึกรู้เท่าทันสภาวะทางจิตของตนเอง เมื่อใดก็ตามที่บุคคลสามารถละสังโยชน์เหล่านี้ไปได้ตามลำดับ ย่อมนำไปสู่ความเบาบางของกิเลส และเป็นหนทางไปสู่การบรรลุธรรมเป็นพระอริยบุคคลในระดับต่างๆ จนกระทั่งถึงที่สุดแห่งทุกข์คือพระนิพพาน