มัจฉริยสูตร

มัจฉริยสูตร หรือพระสูตรว่าด้วยเรื่องความตระหนี่ เป็นพระธรรมเทศนาในอังคุตตรนิกาย สัตตกนิบาต ที่พระพุทธองค์ทรงจำแนกธรรมอันเป็นเครื่องผูกมัดสัตว์โลกไว้กับวัฏสงสาร หรือที่เรียกว่า “สังโยชน์ 7” โดยธรรมเหล่านี้เปรียบเสมือนโซ่ตรวนที่คอยเหนี่ยวรั้งจิตใจไม่ให้หลุดพ้นจากกิเลสและนำไปสู่การเวียนว่ายตายเกิดอย่างไม่รู้จบ

หัวใจสำคัญของพระสูตรนี้คือการชี้ให้เห็นถึงอกุศลธรรมที่เป็นอุปสรรคต่อการบรรลุธรรม ซึ่งประกอบด้วย 7 ประการ ดังนี้:

• กามราคะ (Attraction): ความติดใจหลงใหลในกามคุณและรูป รส กลิ่น เสียง สัมผัส
• ปฏิฆะ (Repulsion): ความขัดเคืองใจ ความโกรธ หรือการปฏิเสธในสิ่งที่ไม่พอใจ
• ทิฏฐิ (Views): ความยึดมั่นในความเห็นผิด หรือทฤษฎีต่าง ๆ อย่างงมงาย
• วิจิกิจฉา (Doubt): ความลังเลสงสัยในหนทางแห่งการปฏิบัติหรือในพระรัตนตรัย
• มานะ (Conceit): ความถือตัว ความทะนงตนว่าเหนือกว่าหรือเสมอเขา
• อิสสา (Jealousy): ความริษยา ไม่ยินดีเมื่อเห็นผู้อื่นได้ดี
• มัจฉริยะ (Stinginess): ความตระหนี่หวงแหน ทั้งในทรัพย์สิน ความรู้ หรือสถานะของตน

การเข้าใจถึง สังโยชน์ 7 นี้ ถือเป็นจุดเริ่มต้นของการฝึกตนเพื่อลดละกิเลส ผู้ปฏิบัติธรรมที่ต้องการความหลุดพ้นจำเป็นต้องตระหนักถึงภัยของกิเลสทั้ง 7 ประการนี้ เพราะสิ่งเหล่านี้คือเครื่องมือที่คอยปิดกั้นปัญญา ทำให้จิตใจมืดบอดและยึดติดอยู่กับความทุกข์ การศึกษาพระสูตรนี้จึงเป็นอุบายให้พุทธศาสนิกชนได้สำรวจตรวจสอบจิตใจตนเอง เพื่อที่จะก้าวข้ามเครื่องผูกมัดเหล่านี้ไปสู่ความเบาสบายและอิสรภาพทางจิตใจอย่างแท้จริงตามหลักแห่งการปฏิบัติในพระพุทธศาสนา