เมถุนสูตร

เมถุนสูตร (AN 7.50) เป็นพระสูตรที่พระพุทธเจ้าทรงอธิบายถึงนิยามของ "พรหมจรรย์" (การประพฤติบริสุทธิ์) ที่แท้จริงแก่พราหมณ์ชาณุสโสณี โดยพระองค์ทรงย้ำว่า การจะเป็นผู้บริสุทธิ์อย่างสมบูรณ์นั้น มิใช่เพียงการงดเว้นจากการมีเพศสัมพันธ์เท่านั้น แต่ยังรวมถึงการละเว้นจาก "กิเลสเครื่องผูกมัดทางเพศ" (เมถุนสังโยค) ทั้ง 7 ประการ ซึ่งถือเป็นรอยด่างพร้อยที่ทำให้พรหมจรรย์ไม่บริสุทธิ์

พระพุทธองค์ทรงแจกแจง เมถุนสังโยค 7 ประการ ที่หากผู้ปฏิบัติยังมีความยินดีหรือเพลิดเพลินอยู่ ถือว่ายังไม่เป็นผู้บริสุทธิ์อย่างแท้จริง ดังนี้:

• การปรนนิบัติทางกาย: ยินดีในการให้สตรีชโลม ลูบไล้ อาบน้ำ หรือนวดตัวให้
• การหยอกล้อ: การหัวเราะ เล่นสนุก หรือร่าเริงกับสตรี
• การสบตา: การจ้องมองหรือมองดูดวงตาของสตรี
• การฟังเสียง: การแอบฟังเสียงหัวเราะ พูดคุย หรือร้องเพลงของสตรีจากนอกกำแพง
• การระลึกถึงอดีต: การย้อนนึกถึงความหลังที่เคยสนุกสนานหยอกล้อกับสตรี
• การเห็นผู้อื่นเสพกาม: การเห็นคฤหัสถ์หรือบุตรของคฤหัสถ์เพลิดเพลินอยู่กับกามคุณ 5 แล้วเกิดความรู้สึกยินดีตาม
• การปรารถนาในทิพยสถาน: การประพฤติพรหมจรรย์โดยหวังผลเพื่อไปเกิดในภพภูมิของเทวดาด้วยอำนาจของศีลหรือตบะ

พระพุทธองค์ทรงสรุปว่า ผู้ที่ยังข้องอยู่ในกิเลสเหล่านี้ ถือว่ายังมี "เครื่องผูกมัดทางเพศ" ไม่หลุดพ้นจากวัฏสงสาร ไม่ว่าจะเป็นความแก่ ความตาย หรือความทุกข์ทั้งปวง พระองค์ทรงยืนยันว่าพระองค์จะประกาศการตรัสรู้ชอบโดยพระองค์เองได้ ก็ต่อเมื่อทรงละเมถุนสังโยคทั้ง 7 ประการนี้ได้อย่างสิ้นเชิงเท่านั้น เมื่อทรงละได้แล้วจึงเกิดญาณทัสสนะว่า "ความหลุดพ้นของเราไม่กำเริบ ชาตินี้เป็นชาติสุดท้าย บัดนี้ภพใหม่ไม่มีอีกแล้ว" พระสูตรนี้จึงเป็นบรรทัดฐานสำคัญสำหรับผู้มุ่งหวังวิมุตติความหลุดพ้นว่าต้องสำรวมระวังทั้งกาย วาจา ใจ และเจตนาให้บริสุทธิ์อย่างถึงที่สุด