ตติยวินยธรโสภณสูตร

ตติยวินยธรโสภณสูตร (พระสูตรว่าด้วยภิกษุผู้เป็นวินัยธรผู้รุ่งเรือง ลำดับที่ 3) ในอังคุตตรนิกาย สัตตกนิบาต ได้แสดงธรรมเรื่องคุณสมบัติของภิกษุผู้ทรงไว้ซึ่งความรู้ในพระวินัยจนเป็นที่ยกย่องและงดงามในหมู่สงฆ์ โดยพระพุทธองค์ทรงสรุปว่า ภิกษุที่จะชื่อว่าเป็นผู้เชี่ยวชาญในพระวินัยอย่างแท้จริงนั้น จะต้องประกอบด้วยคุณธรรม 7 ประการ ดังนี้:

• ความรู้ในข้อปฏิบัติ: รู้ชัดว่าอะไรคืออาบัติ (ความผิด) และอะไรไม่ใช่ความผิด
• ความรู้ในโทษานุโทษ: รู้ชัดว่าอาบัติเบา (ลหุกาบัติ) เป็นอย่างไร และอาบัติหนัก (ครุกาบัติ) เป็นอย่างไร
• ความมั่นคงในศีล: เป็นผู้มีความตั้งมั่น ไม่หวั่นไหวในการรักษาและฝึกฝนตนตามพระวินัยอย่างเคร่งครัด
• ความชำนาญในสมาธิ: สามารถเข้าถึงรูปฌาน 4 ซึ่งเป็นเครื่องอยู่ที่เป็นสุขในปัจจุบันได้โดยง่ายและรวดเร็วตามต้องการ
• ความหลุดพ้นจากกิเลส: บรรลุเจโตวิมุตติและปัญญาวิมุตติอันไม่มีอาสวะกิเลสด้วยปัญญาอันยิ่งของตนเองในปัจจุบัน

สรุปใจความสำคัญของพระสูตรนี้คือ การชี้ให้เห็นว่า "ความเป็นวินัยธร" หรือผู้เชี่ยวชาญในพระวินัยนั้น ไม่ได้หมายถึงเพียงแค่การจดจำข้อบังคับหรือตัวบทกฎหมายทางศาสนาได้อย่างแม่นยำเท่านั้น แต่ต้องเป็นผู้ที่มีความเข้าใจอย่างลึกซึ้งในข้อปฏิบัติ ควบคู่ไปกับการฝึกฝนจิตใจให้ถึงระดับฌานสมาบัติ และสุดท้ายคือการปฏิบัติธรรมจนถึงที่สุดคือ ความหลุดพ้นจากกิเลส

ดังนั้น ผู้ที่จะเป็นที่พึ่งทางวินัยแก่หมู่สงฆ์ได้ จึงต้องเป็นผู้ที่เพียบพร้อมทั้ง ปริยัติ (ความรู้ในวินัย) ปฏิบัติ (ความมั่นคงในศีลและสมาธิ) และ ปฏิเวธ (การบรรลุธรรม) เพื่อให้เกิดความสมดุลและเป็นแบบอย่างที่ดีในการสืบทอดคำสอนของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าให้ยั่งยืนสืบไป