เวรัญชสูตร

เวรัญชสูตร เป็นพระสูตรที่บันทึกเหตุการณ์เมื่อพราหมณ์เวรัญชะเข้าเฝ้าพระพุทธเจ้าเพื่อตำหนิว่าพระองค์ไม่แสดงความเคารพต่อพราหมณ์ผู้เฒ่าผู้แก่ โดยพระพุทธองค์ทรงตอบโต้ด้วยการอธิบายความหมายของคำด่าทอที่พราหมณ์กล่าวหาให้กลายเป็นธรรมะในมุมมองของพระอริยบุคคล

พระพุทธองค์ทรงอธิบายว่า คำด่าทอที่พราหมณ์กล่าวหานั้นสามารถตีความในทางธรรมได้ ดังนี้:

• ไร้รส (ไร้ความยินดี): ทรงละความยินดีในรูป รส กลิ่น เสียง สัมผัสได้โดยเด็ดขาด
• ไม่มีความละเมียดละไม (ไร้ความติดใจ): ทรงละความหลงใหลในกามคุณทั้งปวงได้แล้ว
• เป็นนักบวชผู้ไม่ทำ (อกิริยาวาท): ทรงสอนให้ละเว้นจากการกระทำที่เป็นบาปทั้งทางกาย วาจา และใจ
• เป็นนักทำลาย (อุจเฉทวาท): ทรงสอนให้ทำลายความโลภ ความโกรธ และความหลง
• เป็นผู้รังเกียจ: ทรงเบื่อหน่ายในอกุศลกรรมทั้งปวง
• เป็นผู้กำจัด: ทรงสอนวิธีการกำจัดอกุศลธรรม
• เป็นผู้บำเพ็ญตบะ: ทรงบำเพ็ญด้วยการขจัดกิเลสให้สิ้นไป
• เป็นผู้เยาว์: ทรงละการเวียนว่ายตายเกิดในครรภ์ต่อไปได้แล้ว

หัวใจสำคัญคือการอุปมาเปรียบเทียบพระองค์เป็นเหมือน "ลูกไก่ตัวแรกที่เจาะเปลือกไข่ออกมา" ท่ามกลางหมู่สัตว์ที่ยังติดอยู่ในเปลือกไข่แห่งอวิชชา พระพุทธองค์ทรงเป็นผู้เดียวที่ตรัสรู้ด้วยความเพียร การเข้าถึงสมาธิระดับสูง จนเกิดวิชชา 3 คือ การระลึกชาติ การรู้จุติและอุบัติของสัตว์โลกตามกรรม และการรู้วิธีทำลายอาสวกิเลสให้สิ้นไป เมื่อพราหมณ์เวรัญชะได้ฟังธรรมอันลึกซึ้งนี้จึงเกิดความเลื่อมใส ประกาศตนเป็นอุบาสกผู้ถึงพระรัตนตรัยตลอดชีวิต