อัสสขฬุงกสูตร

ใน อัสสขฬุงกสูตร พระพุทธองค์ทรงเปรียบเทียบพฤติกรรมของม้าที่พยศ (ไม่ได้รับการฝึกฝน) กับพฤติกรรมของภิกษุผู้ไม่ตั้งอยู่ในระเบียบวินัยเมื่อถูกตักเตือน เพื่อชี้ให้เห็นถึงความผิดพลาดในการตอบโต้และทัศนคติที่ไม่เหมาะสมของบุคคลที่ไม่ยอมรับการขัดเกลาตนเอง โดยแบ่งลักษณะของ "คนพยศ" ออกเป็น 8 ประการ ดังนี้:

• การบิดเบือน: อ้างว่าจำไม่ได้ หรือแกล้งลืมเมื่อถูกทักท้วง
• การย้อนถามด้วยโทสะ: ตำหนิผู้ตักเตือนว่าไม่มีความสามารถหรือไม่มีสิทธิ์สั่งสอน
• การย้อนความผิด: หันไปโจมตีข้อผิดพลาดของผู้ตักเตือนแทนการพิจารณาตนเอง
• การเฉไฉ: ออกนอกประเด็นและแสดงความโกรธแค้นเพื่อเบี่ยงเบนความสนใจ
• การก้าวร้าว: แสดงท่าทางไม่สุภาพและโอ้อวดในที่ประชุมสงฆ์
• การไม่สนใจกฎระเบียบ: ละเลยสงฆ์และคำสั่งสอน แล้วประพฤติตนตามอำเภอใจ
• การนิ่งเฉยดื้อรั้น: ไม่ยอมรับผิดและไม่ปฏิเสธ แต่ใช้ความนิ่งเพื่อขัดขวางการทำงานของสงฆ์
• การขู่ว่าจะสึก: ขู่ว่าจะละทิ้งการฝึกฝนหากถูกกดดันมากเกินไปเพื่อสร้างความกดดันให้ผู้อื่น

ใจความสำคัญของพระสูตรนี้คือการสอนให้เห็นถึงลักษณะของบุคคลที่ขาดความอดทนต่อคำสอน (โอวาท) โดยพระพุทธองค์เปรียบเปรยว่าผู้ที่ไม่ยอมรับการแก้ไขเปรียบเสมือน ม้าที่พยศ ซึ่งนอกจากจะไม่พัฒนาตนเองแล้ว ยังสร้างความเสียหายต่อตนเองและส่วนรวมด้วย การเปรียบเทียบนี้สะท้อนถึงหลักธรรมเรื่องความถ่อมตนและการรู้จักรับฟังคำวิจารณ์เพื่อความเจริญในธรรมวินัย ซึ่งเป็นหัวใจสำคัญของการขัดเกลาตนเองให้เป็นผู้ที่ฝึกฝนได้ง่ายและมีระเบียบวินัย