ภูมิจาลสูตร

ภูมิจาลสูตร (Bhūmicālasutta) เป็นพระสูตรที่ว่าด้วยเหตุปัจจัยที่ทำให้เกิดแผ่นดินไหว ซึ่งปรากฏขึ้นในช่วงเวลาสำคัญก่อนการปรินิพพานของพระพุทธองค์ ณ เมืองเวสาลี ในพระสูตรนี้ พระพุทธเจ้าได้ทรงแสดงนิมิตโอฬาริกแก่พระอานนท์ถึงความสามารถในการดำรงพระชนม์ชีพอยู่ได้ตลอดกัปด้วยอิทธิบาทภาวนา แต่พระอานนท์มิได้ทูลอาราธนาให้พระองค์อยู่ต่อเนื่องจากมารดลใจ

หลังจากมารผู้มีบาปได้มาทูลอาราธนาให้พระพุทธองค์ปรินิพพานโดยอ้างว่ากิจของพระศาสนาได้สำเร็จบริบูรณ์แล้ว ทั้งในส่วนของพุทธบริษัทและการเผยแผ่พระธรรม พระพุทธองค์จึงทรงปลงอายุสังขาร ณ ปาวาลเจดีย์ ทันใดนั้นได้เกิดแผ่นดินไหวอย่างรุนแรง พระพุทธองค์จึงตรัสสรุปเหตุปัจจัยที่ทำให้เกิดแผ่นดินไหว 8 ประการ ดังนี้:

• ปัจจัยตามธรรมชาติ: เกิดจากลมพัดกระเพื่อมน้ำ น้ำกระเพื่อมแผ่นดิน
• ปัจจัยจากฤทธิ์: เกิดจากสมณะ พราหมณ์ หรือเทพที่มีฤทธิ์ใช้กำลังจิต
• ปัจจัยจากเหตุการณ์สำคัญของพระโพธิสัตว์: ได้แก่ การลงสู่ครรภ์มารดา และการประสูติ
• ปัจจัยจากเหตุการณ์สำคัญของพระตถาคต: ได้แก่ การตรัสรู้อนุตตรสัมมาสัมโพธิญาณ, การแสดงธรรมจักร, การปลงอายุสังขาร และการเสด็จดับขันธปรินิพพาน

พระสูตรนี้แสดงให้เห็นถึงความเชื่อมโยงระหว่าง กระแสแห่งธรรมกับธรรมชาติ โดยแผ่นดินไหวเป็นเสมือนปรากฏการณ์สะท้อนความสำคัญของเหตุการณ์ในพุทธประวัติ และย้ำเตือนให้เห็นถึงธรรมดาของสังขารที่ย่อมมีความเสื่อมไปเป็นธรรมดา ซึ่งพระพุทธองค์ทรงน้อมใจยอมรับและกำหนดเวลาปรินิพพานไว้หลังจากการปลงอายุสังขารอีก 3 เดือน