ภูมิจาลสูตร

ภูมิจาลสูตร เป็นพระสูตรที่กล่าวถึงเหตุการณ์สำคัญในช่วงท้ายพุทธกาล ณ เมืองเวสาลี ขณะที่พระพุทธองค์ประทับอยู่ที่เจดีย์จาปาล พระองค์ได้ทรงแสดงนิมิตโอภาสแก่พระอานนท์ถึงอิทธิบาท 4 ว่าหากผู้ใดเจริญให้มากย่อมสามารถดำรงพระชนม์ชีพอยู่ได้นานเท่าที่ปรารถนา แต่เนื่องจากพระอานนท์ถูกมารดลใจจึงไม่ได้ทูลอาราธนาให้พระพุทธองค์ดำรงพระชนม์ชีพอยู่ต่อ

หลังจากนั้น มารได้เข้าเฝ้าพระพุทธองค์เพื่อทูลขอให้พระองค์ปรินิพพาน โดยอ้างว่ากิจของพระองค์สำเร็จบริบูรณ์แล้ว ทั้งการสร้างพุทธบริษัทให้มีความพร้อม การเผยแผ่พระศาสนาให้แพร่หลาย และพระธรรมคำสอนหยั่งรากลึกทั่วทั้งเทวโลกและมนุษย์โลก พระพุทธองค์จึงทรงรับคำและปลงอายุสังขาร ณ เจดีย์จาปาล ซึ่งเหตุการณ์นี้ทำให้เกิดแผ่นดินไหวครั้งใหญ่ พระพุทธองค์จึงทรงแสดงธรรมถึงสาเหตุที่ทำให้แผ่นดินไหว 8 ประการ ดังนี้:

• ธรรมชาติทางกายภาพ: แผ่นดินอาศัยน้ำ น้ำอาศัยลม ลมอาศัยอากาศ เมื่อลมพัดแรงจึงทำให้แผ่นดินไหว
• อำนาจจิตและฤทธิ์: สมณะ พราหมณ์ หรือเทวดาผู้มีฤทธิ์มาก ทำสมาธิหยั่งรู้ถึงธาตุดินและธาตุน้ำ
• เหตุการณ์สำคัญของพระโพธิสัตว์และพระพุทธเจ้า:
  • การจุติจากสวรรค์ลงสู่ครรภ์มารดา
  • การประสูติจากครรภ์มารดา
  • การตรัสรู้อนุตรสัมมาสัมโพธิญาณ
  • การแสดงธรรมจักร (การประกาศพระศาสนา)
  • การปลงอายุสังขาร
  • การเสด็จดับขันธปรินิพพาน

พระสูตรนี้เน้นย้ำถึงความไม่เที่ยงและการยอมรับกฎธรรมชาติของพระพุทธองค์ ผู้ทรงวางรากฐานพระศาสนาไว้อย่างมั่นคงก่อนที่จะเสด็จดับขันธปรินิพพานด้วยความสงบและพระสติสัมปชัญญะอันสมบูรณ์