ปริหานสูตร

ปริหานสูตร (อังคุตตรนิกาย อัฏฐกนิบาต) เป็นพระสูตรที่พระพุทธองค์ทรงแสดงธรรมเพื่อชี้ให้เห็นถึงปัจจัยที่ส่งผลต่อความเสื่อมและความเจริญในการปฏิบัติธรรมของผู้ที่เป็นเสขบุคคล (ผู้ที่ยังต้องศึกษาฝึกฝน) โดยทรงจำแนกข้อปฏิบัติ 8 ประการ ที่หากกระทำจะนำไปสู่ความเสื่อมถอย และหากละเว้นจะนำไปสู่ความก้าวหน้าในธรรมปฏิบัติ

หัวใจสำคัญของพระสูตรนี้อยู่ที่การรู้จักสำรวมตนและการใช้เวลาให้เกิดประโยชน์สูงสุดในการภาวนา โดยพระองค์ทรงชี้ให้เห็นถึงพฤติกรรมที่เป็นอุปสรรคต่อการปฏิบัติ ดังนี้:

• ความเพลิดเพลินในงาน (กัมมารามตา): การหมกมุ่นอยู่กับภารกิจทางโลกจนเกินความจำเป็น
• ความเพลิดเพลินในการพูดคุย (ภัสสารามตา): การติดอยู่ในเรื่องไร้สาระ (ติรัจฉานกถา)
• ความเพลิดเพลินในการนอน (นิททารามตา): การปล่อยใจไปกับความเกียจคร้าน
• ความเพลิดเพลินในหมู่คณะ (คณิการามตา): การชอบคลุกคลีและติดในวงสนทนา
• การไม่สำรวมอินทรีย์: ปล่อยให้ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ รับอารมณ์โดยขาดสติ
• การกินไม่รู้จักประมาณ (อโภชนัญญุตา): การบริโภคเกินพอดีจนเป็นเหตุให้เกิดความง่วงเหงาและขี้เกียจ
• ความยินดีในความใกล้ชิด (สังคณิการามตา): การติดยึดในความสัมพันธ์ทางโลก
• ความยินดีในปปัญจธรรม (ปปัญจารามตา): ความฟุ้งซ่านและปรุงแต่งขยายความนึกคิดไปไกล

สรุปคือ เสขบุคคลที่ปรารถนาความก้าวหน้าในทางธรรม จำเป็นต้องละเว้นสิ่งที่เป็นเหตุแห่งความเสื่อม 8 ประการข้างต้น และหมั่นฝึกฝนตนเองด้วยการไม่เพลิดเพลินในทางที่ทำให้เสียเวลา ฝึกสำรวมอินทรีย์ รู้จักประมาณในการกิน และฝึกจิตไม่ให้ฟุ้งซ่าน หากผู้ปฏิบัติสามารถปรับปรุงตนเองตามแนวทางที่พระพุทธองค์ทรงวางไว้ ย่อมส่งผลให้การปฏิบัติธรรมมีความเจริญก้าวหน้าอย่างมั่นคงและเป็นไปเพื่อความพ้นทุกข์ในที่สุด