กุสีตารัมภวัตถุสูตร

กุสีตารัมภวัตถุสูตร (ว่าด้วยเหตุแห่งความเกียจคร้านและเหตุแห่งการปรารภความเพียร) เป็นพระสูตรที่พระพุทธองค์ทรงจำแนกสภาวะที่นำไปสู่ความเกียจคร้านและสภาวะที่ควรใช้เป็นแรงผลักดันในการสร้างความเพียร เพื่อให้บรรลุถึงมรรคผลนิพพาน โดยเหตุทั้ง 8 ประการนี้มักถูกนำมาใช้เป็นข้ออ้างในการพักผ่อนหรือผัดวันประกันพรุ่ง แต่ในมุมมองของผู้ปฏิบัติธรรม สามารถพลิกเปลี่ยนเป็นโอกาสในการสร้างความเพียรได้ดังนี้:

• เหตุแห่งความเกียจคร้าน: ได้แก่ 1. มีงานต้องทำ 2. ทำงานเสร็จแล้ว 3. จะต้องเดินทาง 4. เดินทางเสร็จแล้ว 5. บิณฑบาตไม่ได้อาหารที่พอใจ 6. บิณฑบาตได้อาหารจนอิ่มเกินไป 7. มีอาการป่วยเล็กน้อย และ 8. เพิ่งฟื้นจากอาการป่วย ในสภาวะเหล่านี้ผู้ที่ขาดสติมักจะเลือกการ "นอน" หรือผ่อนพักเพื่อให้ร่างกายสบาย จนละเลยการเจริญสติภาวนา
• เหตุแห่งการปรารภความเพียร: เมื่อเผชิญสถานการณ์เดียวกัน ผู้มีปัญญาจะใช้เป็นเครื่องเตือนใจว่า "ขณะนี้โอกาสเหมาะแล้วที่จะเร่งความเพียร" เพราะหากรอให้ทำงานเสร็จ เดินทางเสร็จ หรือรอให้หายป่วยอย่างสมบูรณ์ อาจจะไม่มีโอกาสได้ปฏิบัติธรรมเลย ดังนั้นจึงต้องรีบฉวยโอกาสก่อนที่อุปสรรคจะเข้ามาขัดขวางการปฏิบัติ เพื่อเข้าถึงธรรมที่ยังไม่ถึงและบรรลุสิ่งที่ยังไม่บรรลุ

หัวใจสำคัญของพระสูตรนี้คือการสอนให้รู้จัก "การพลิกมุมมอง" ต่อสถานการณ์ในชีวิตประจำวัน สิ่งที่เรามักใช้เป็นข้ออ้างในการขี้เกียจ แท้จริงแล้วคือ "สัญญาณเตือนภัย" ที่บอกให้เรารีบทำความเพียรโดยไม่ประมาท เพราะความตายหรืออุปสรรคอาจเกิดขึ้นได้ทุกเมื่อ การไม่ปล่อยให้ความสบายของร่างกายมาอยู่เหนือความมุ่งมั่นทางจิตวิญญาณ คือหลักการสำคัญของการพัฒนาตนตามแนวทางของพระพุทธศาสนา