ยสสูตร

พระสูตรนี้ (อังคุตตรนิกาย 8.86) ถ่ายทอดเหตุการณ์ที่พระพุทธองค์ทรงพำนักอยู่ในป่าใกล้หมู่บ้านอิชฉานังคละ ขณะที่ชาวบ้านพากันมาต้อนรับด้วยความศรัทธาจนเกิดเสียงดังอึกทึก พระอานนท์ (นาคิตเถระในพระสูตรนี้) พยายามกราบทูลให้พระพุทธองค์ทรงรับการถวายอาหารจากชาวบ้านเนื่องจากบารมีของพระองค์ แต่พระพุทธองค์ทรงปฏิเสธด้วยเหตุผลที่ลึกซึ้งเกี่ยวกับการหลีกเร้นและความไม่ยินดีในลาภยศสรรเสริญ

พระพุทธองค์ทรงย้ำเตือนถึงอันตรายของ "ลาภ ยศ และความนิยม" โดยตรัสว่าเป็นเพียงความสุขที่สกปรกและทำให้เกียจคร้าน ซึ่งเป็นอุปสรรคต่อการเข้าถึงความสุขที่ประณีตกว่า คือ "ความสุขจากการออกบวช ความสงบ และการตื่นรู้" โดยเนื้อหาสำคัญสามารถสรุปหมวดหมู่คำสอนได้ดังนี้:

• โทษของหมู่คณะและการคลุกคลี: การมัวเมาในลาภสักการะ การเล่นหยอกล้อกัน หรือการกินอิ่มแล้วนอนหลับ เป็นเหตุให้ภิกษุเข้าไม่ถึงความสุขในสมณธรรม
• ความแตกต่างระหว่างวิถีเมืองและป่า: พระพุทธองค์ทรงไม่พอใจภิกษุที่อยู่ในเมือง เพราะเสี่ยงต่อการหลงระเริงในปัจจัยสี่จนละทิ้งการภาวนา แต่ทรงสรรเสริญภิกษุที่อยู่ป่า เพราะเป็นผู้ขจัดความหลงใหลในลาภยศและมุ่งเน้นการทำสมาธิ
• เป้าหมายของการปฏิบัติ: แม้จะได้รับปัจจัยสี่ครบถ้วน แต่หากภิกษุรูปนั้นยังคงรักษาความสันโดษและมุ่งเน้นการภาวนา (เพื่อทำจิตให้ตั้งมั่นหรือรักษาจิตที่ตั้งมั่นแล้ว) ย่อมเป็นผู้ที่พระพุทธองค์ทรงอนุโมทนา

บทสรุปของพระสูตรนี้แสดงให้เห็นว่า "ความโดดเดี่ยว" ไม่ใช่ความเหงา แต่คือความสะดวกในการรักษาจิตใจให้สงบและเป็นอิสระ พระพุทธองค์ทรงเน้นย้ำถึงความสุขของการปลีกตัวจากสังคม (วิเวก) เพื่อให้บรรลุเป้าหมายสูงสุดคือความหลุดพ้น ซึ่งผู้ที่ยังติดอยู่ในลาภยศชื่อเสียงย่อมไม่สามารถสัมผัสได้ด้วยตนเองอย่างง่ายดายเช่นนั้น