ปัตตนิกุชชนสูตร

ปัตตนิกุชชนสูตร (ว่าด้วยการคว่ำบาตร) เป็นพระสูตรที่ว่าด้วยมาตรการทางวินัยของสงฆ์ที่มีต่ออุบาสกผู้กระทำตนไม่เหมาะสมต่อพระพุทธศาสนา โดยพระพุทธองค์ทรงบัญญัติว่า หากคฤหัสถ์ผู้ใดประพฤติตนเป็นภัยต่อหมู่สงฆ์ สงฆ์ย่อมมีสิทธิ์ที่จะ "คว่ำบาตร" (ไม่รับบิณฑบาตและไม่ทำสังฆกรรมด้วย) เพื่อเป็นการตักเตือนและตัดความสัมพันธ์ชั่วคราว

สาเหตุที่สงฆ์จะคว่ำบาตรต่อคฤหัสถ์นั้น มี 8 ประการ ได้แก่:

• พยายามกีดกันไม่ให้พระภิกษุได้รับปัจจัย 4
• พยายามทำร้ายหรือเบียดเบียนพระภิกษุ
• พยายามขับไล่พระภิกษุออกจากวัดหรือที่พักอาศัย
• ดุด่าหรือเหยียดหยามพระภิกษุ
• สร้างความแตกแยกหรือยุยงให้พระภิกษุทะเลาะกัน
• ติเตียนพระพุทธเจ้า
• ติเตียนพระธรรม
• ติเตียนพระสงฆ์

ในทางกลับกัน พระสูตรนี้ยังได้กล่าวถึงเงื่อนไขในการ "หงายบาตร" (กลับมาคบหาสมาคมและรับบิณฑบาตดังเดิม) หากคฤหัสถ์ผู้นั้นเลิกพฤติกรรมดังกล่าวข้างต้นทั้ง 8 ประการ สงฆ์ย่อมสามารถพิจารณาหงายบาตรให้แก่เขาได้ตามความเหมาะสม

คำสอนหลักของพระสูตรนี้แสดงให้เห็นถึงการจัดระเบียบสังคมระหว่างบรรพชิตและคฤหัสถ์ เพื่อรักษาความบริสุทธิ์และความสงบเรียบร้อยของสังฆมณฑล อีกทั้งยังเป็นเครื่องเตือนใจให้คฤหัสถ์ผู้ศรัทธาตระหนักถึงความสำรวมและการมีกิริยามารยาทที่เคารพต่อพระรัตนตรัยและหมู่สงฆ์ เพื่อให้การสนับสนุนพุทธศาสนาเป็นไปอย่างถูกต้องและสร้างสรรค์ ไม่ใช่การทำลายด้วยความเห็นผิดหรือเจตนาร้าย