ปัตตนิกุชชนสูตร

ปัตตนิกุชชนสูตร (ว่าด้วยการคว่ำบาตรและการหงายบาตร) เป็นพระสูตรที่พระพุทธองค์ทรงแสดงแก่ภิกษุทั้งหลาย เพื่อวางหลักเกณฑ์ในการปฏิบัติตนต่ออุบาสกผู้ประพฤติตนเป็นปฏิปักษ์ต่อพระธรรมวินัยและคณะสงฆ์ โดยทรงระบุถึงเหตุปัจจัยที่สงฆ์ควรพิจารณาตัดสินใจ "คว่ำบาตร" (ไม่รับบิณฑบาตหรือการสนับสนุน) และ "หงายบาตร" (กลับมารับการอุปถัมภ์ตามปกติ) ซึ่งถือเป็นการแสดงออกถึงจุดยืนของคณะสงฆ์ต่ออุบาสกผู้นั้น

เหตุแห่งการที่สงฆ์ควรพิจารณา คว่ำบาตร อุบาสกผู้ประกอบด้วยองค์ 8 ประการ ดังนี้:

• พยายามขัดขวางไม่ให้ภิกษุได้รับลาภสักการะ
• พยายามทำความเสื่อมเสียหรือสิ่งที่ไม่เป็นประโยชน์แก่ภิกษุ
• พยายามไล่หรือขัดขวางไม่ให้ภิกษุอยู่อาศัย
• ด่าว่าหรือบริภาษภิกษุ
• ยุยงให้ภิกษุแตกแยกกัน
• กล่าวโทษติเตียนพระพุทธเจ้า
• กล่าวโทษติเตียนพระธรรม
• กล่าวโทษติเตียนพระสงฆ์

ในทางกลับกัน สงฆ์ย่อมพิจารณา หงายบาตร (คืนความสัมพันธ์หรือยอมรับการอุปถัมภ์) แก่อุบาสกผู้ปฏิบัติตนตรงกันข้ามกับข้อความข้างต้น คือเป็นผู้เกื้อกูลต่อคณะสงฆ์ ไม่สร้างความแตกแยก และเป็นผู้กล่าวสรรเสริญคุณของพระรัตนตรัย อันได้แก่ พระพุทธ พระธรรม และพระสงฆ์ ด้วยความเคารพศรัทธา

ใจความสำคัญของพระสูตรนี้มิใช่การลงโทษเพื่อความสะใจ แต่เป็นการวางกรอบจริยธรรมของอุบาสกต่อคณะสงฆ์ เพื่อรักษาความบริสุทธิ์และความสามัคคีในพระศาสนา การที่สงฆ์คว่ำบาตรถือเป็นมาตรการทางวินัยและสังคม เพื่อป้องกันไม่ให้บุคคลที่มุ่งทำลายพระศาสนาเข้ามามีอิทธิพลหรือสร้างความเสื่อมเสียแก่ศรัทธาของพุทธบริษัท ในขณะเดียวกันก็เปิดโอกาสให้ผู้ที่ปรับปรุงตัวกลับมาเป็นผู้อุปถัมภ์พระศาสนาได้ดังเดิมด้วยการกระทำที่ตั้งอยู่บนกุศลธรรม