กุลสูตร

กุลสูตร (อังคุตตรนิกาย นวกนิบาต) เป็นพระสูตรที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงแก่ภิกษุทั้งหลาย เพื่อวางหลักเกณฑ์ในการพิจารณา "ตระกูล" หรือครอบครัวที่สมควรหรือไม่สมควรเข้าไปคบหาหรือไปเยี่ยมเยียน โดยทรงจำแนกคุณสมบัติออกเป็น 2 ประเภท คือตระกูลที่ไม่ควรคบและตระกูลที่ควรคบ

พระองค์ทรงเปรียบเทียบว่า ตระกูลที่มีลักษณะดังต่อไปนี้ เป็นตระกูลที่ไม่ควรเข้าไปหาและไม่ควรนั่งสนทนาด้วย ได้แก่:

• ไม่ต้อนรับด้วยความเต็มใจ ไม่กราบไหว้ด้วยความเคารพ และไม่จัดหาที่นั่งให้ด้วยความยินดี
• ปิดบังของที่มีอยู่ หรือให้ทานด้วยความตระหนี่
• มีของมากให้เพียงน้อยนิด มีของประณีตแต่ให้ของเลว
• ให้ทานโดยปราศจากความเคารพ ไม่ใส่ใจ
• ไม่นั่งใกล้เพื่อฟังธรรม และไม่ตั้งใจฟังเมื่อมีการแสดงธรรม

ในทางตรงกันข้าม พระองค์ทรงชี้แนะว่า ตระกูลที่มีลักษณะดังต่อไปนี้ เป็นตระกูลที่ควรเข้าไปหาและควรนั่งสนทนาด้วย ได้แก่:

• ต้อนรับด้วยความยินดี กราบไหว้ด้วยความเคารพ และจัดหาที่นั่งให้อย่างเหมาะสม
• ไม่ปิดบังสมบัติที่มีอยู่ เต็มใจแบ่งปัน
• มีของมากให้มาก มีของประณีตให้ของประณีต
• ให้ทานด้วยความเคารพและใส่ใจ
• ยินดีนั่งใกล้เพื่อฟังธรรม และตั้งใจฟังพระธรรมที่แสดงด้วยความนอบน้อม

บทสรุปสำคัญของพระสูตรนี้คือการชี้ให้เห็นว่า ความเหมาะสมในการคบหาสมาคมนั้น ไม่ได้ขึ้นอยู่กับฐานะทางเศรษฐกิจหรือชาติกำเนิดของตระกูล แต่ขึ้นอยู่กับ "ศรัทธาและความเลื่อมใส" ในพระธรรมวินัย การแสดงความเคารพต่อผู้มีศีลธรรม และความเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ ซึ่งเป็นคุณธรรมพื้นฐานที่ทำให้สังคมมีความเกื้อกูลกัน การเลือกคบตระกูลที่มีคุณสมบัติฝ่ายหลัง จะช่วยสนับสนุนให้เกิดความเจริญในกุศลธรรมและเอื้อต่อการปฏิบัติธรรมตามคำสอนของพระพุทธองค์