สังโยชนสูตร

ในสังโยชนสูตร (AN 10.13) พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงธรรมเรื่อง "สังโยชน์ 10" ซึ่งหมายถึงเครื่องผูกมัดหรือกิเลสที่ร้อยรัดจิตใจของสรรพสัตว์ให้ติดอยู่ในวัฏสงสาร โดยแบ่งออกเป็น 2 หมวดใหญ่ คือ สังโยชน์เบื้องต่ำ (โอรัมภาคิยสังโยชน์) 5 ประการ และสังโยชน์เบื้องสูง (อุทธัมภาคิยสังโยชน์) 5 ประการ เพื่อให้พุทธบริษัทได้ทำความเข้าใจและนำไปสู่การละทิ้งเพื่อความหลุดพ้น

รายละเอียดของสังโยชน์ทั้ง 10 ประการ มีดังนี้:

• สังโยชน์เบื้องต่ำ 5 ประการ: ได้แก่ 1. สักกายทิฏฐิ (ความเห็นว่าเป็นตัวตน) 2. วิจิกิจฉา (ความลังเลสงสัย) 3. สีลัพพตปรามาส (ความยึดมั่นในศีลพรตแบบงมงาย) 4. กามราคะ (ความกำหนัดในกาม) 5. พยาบาท (ความปองร้าย)
• สังโยชน์เบื้องสูง 5 ประการ: ได้แก่ 1. รูปราคะ (ความติดใจในรูปฌาน) 2. อรูปราคะ (ความติดใจในอรูปฌาน) 3. มานะ (ความถือตัว) 4. อุทธัจจะ (ความฟุ้งซ่าน) 5. อวิชชา (ความไม่รู้แจ้งในอริยสัจ)

สรุปใจความสำคัญของพระสูตรนี้คือการจำแนกกิเลสที่เป็นตัวการขัดขวางไม่ให้บุคคลบรรลุธรรมชั้นสูง การตระหนักถึงสังโยชน์เหล่านี้ถือเป็นก้าวแรกที่สำคัญในการปฏิบัติธรรม เพราะเมื่อผู้ปฏิบัติเห็นโทษของกิเลสที่ผูกมัดจิตใจแล้ว ย่อมสามารถฝึกฝนตนเองเพื่อขัดเกลาและทำลายสังโยชน์เหล่านั้นให้หมดสิ้นไปตามลำดับขั้นของความเป็นพระอริยบุคคล เพื่อนำไปสู่เป้าหมายสูงสุดคือวิมุตติหรือความหลุดพ้นจากทุกข์ทั้งปวงในที่สุด