กายสูตร

พระสูตรนี้ (อังคุตตรนิกาย 10.23) พระพุทธองค์ทรงแสดงธรรมว่าด้วย วิธีการละอกุศล ตามความเหมาะสมของประเภทกิเลสและพฤติกรรม ซึ่งแบ่งออกเป็น 3 หมวดหมู่หลัก เพื่อให้ผู้ปฏิบัติธรรมสามารถกำจัดความชั่วและพัฒนาความดีได้อย่างถูกวิธี ดังนี้:

• สิ่งที่ควรละด้วยกาย: คือการแก้ไขพฤติกรรมทางกายที่ไม่เหมาะสม หากทำผิดทางกาย ย่อมต้องแก้ไขที่การกระทำทางกาย โดยรับคำแนะนำจากกัลยาณมิตรเพื่อเลิกละความประพฤติทางกายที่ไม่ดี และหันมาพัฒนาความประพฤติทางกายที่ดีแทน
• สิ่งที่ควรละด้วยวาจา: คือการแก้ไขพฤติกรรมทางวาจาที่ไม่เหมาะสม หากมีการล่วงเกินด้วยคำพูด ย่อมต้องแก้ไขที่การสื่อสาร โดยอาศัยการตักเตือนจากผู้รู้เพื่อปรับเปลี่ยนวาจาให้เป็นกุศล
• สิ่งที่ควรละด้วยปัญญา (เห็นซ้ำๆ ด้วยปัญญา): ได้แก่ กิเลสภายในจิตใจ เช่น ความโลภ ความโกรธ ความหลง ความตระหนี่ ความริษยา และความปรารถนาลามก กิเลสเหล่านี้ไม่สามารถละได้ด้วยเพียงการควบคุมกายหรือวาจา แต่ต้องใช้ การพิจารณาเนืองๆ ด้วยปัญญา เพื่อให้เห็นความจริงจนจิตไม่ถูกครอบงำ

พระพุทธองค์ทรงย้ำถึง "ความริษยา" และ "ความปรารถนาลามก" (เช่น การอยากให้คนอื่นไม่ได้สิ่งที่ควรได้ หรือการแสร้งทำเป็นผู้มีคุณธรรมทั้งที่ตนไม่มี) ว่าเป็นสิ่งที่ต้องใช้ปัญญาในการตรวจสอบและละทิ้ง การที่บุคคลใดจะถูกกิเลสครอบงำหรือไม่นั้น ขึ้นอยู่กับว่าบุคคลนั้นมี "ความเข้าใจ (ปัญญา) ที่จะกำจัดกิเลส" หรือไม่ หากผู้ใดมีปัญญาที่อบรมมาดี กิเลสเหล่านั้นย่อมไม่สามารถครอบงำจิตใจได้ สรุปได้ว่าการฝึกฝนตนเองต้องอาศัยทั้งการปรับปรุงการกระทำภายนอกและการเจริญปัญญาเพื่อชำระจิตใจภายในควบคู่กันไป