ทุติยสัญญาสูตร

ใน ทุติยสัญญาสูตร (An 10.57) พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงธรรมว่าด้วย “สัญญา 10 ประการ” (การกำหนดหมายหรือการจดจำได้หมายรู้) ซึ่งหากภิกษุหรือพุทธศาสนิกชนได้พัฒนาและทำให้มากแล้ว ย่อมก่อให้เกิดผลานิสงส์อย่างยิ่งใหญ่ และมีจุดหมายปลายทางอยู่ที่ “อมตธรรม” หรือความสิ้นไปแห่งอาสวะกิเลส

การฝึกเจริญสัญญาเหล่านี้มีเป้าหมายเพื่อการวิปัสสนา ให้เห็นความจริงของชีวิตและสังขารตามความเป็นจริง เพื่อถอดถอนความยึดมั่นถือมั่นในตัวตน โดยมีหัวข้อสัญญา 10 ประการ ดังนี้:

• สัญญาว่าด้วยความไม่เที่ยง (อนิจจสัญญา)
• สัญญาว่าด้วยความไม่ใช่ตัวตน (อนัตตสัญญา)
• สัญญาว่าด้วยความตาย (มรณสัญญา)
• สัญญาว่าด้วยความปฏิกูลในอาหาร (อาหารปฏิกูลสัญญา)
• สัญญาว่าด้วยความไม่น่าอภิรมย์ในโลกทั้งปวง (สัพพโลเก อนภิรติสัญญา)
• สัญญาว่าด้วยซากศพในสภาพต่างๆ 5 ประการ ได้แก่:
  • สัญญาในโครงกระดูก (อัฏฐิกสัญญา)
  • สัญญาในซากศพที่มีหนอนชอนไช (ปุฬุวกสัญญา)
  • สัญญาในซากศพที่เขียวคล้ำ (วินีลกสัญญา)
  • สัญญาในซากศพที่แตกแยก (วิฉิททกสัญญา)
  • สัญญาในซากศพที่พองอืด (อุทธมาตกสัญญา)

หัวใจสำคัญของพระสูตรนี้คือการเน้นย้ำถึง การพัฒนาจิต ผ่านการพิจารณาสภาวะที่เสื่อมสลายของร่างกายและโลก เพื่อละทิ้งความหลงใหลในรูปธรรม การเจริญสัญญาเหล่านี้มิใช่เพียงการจดจำเชิงทฤษฎี แต่เป็นการทำจิตให้ภาวนาจนเห็นโทษภัยของสังขาร เพื่อให้เกิดความเบื่อหน่ายในกิเลสและคลายความกำหนัดยินดี อันเป็นหนทางไปสู่การหลุดพ้นจากวัฏสงสารอย่างแท้จริง