ตติยอธัมมสูตร

ตติยอธัมมสูตร เป็นพระสูตรที่แสดงถึงความสำคัญของการเข้าใจใน หลักธรรม และ ผลของกรรม โดยพระพุทธองค์ทรงแสดงหลักธรรมโดยย่อให้เหล่าภิกษุฟังก่อนเสด็จเข้าที่พัก ทำให้ภิกษุเหล่านั้นต้องไปสอบถามรายละเอียดจาก พระอานนท์ ผู้ได้รับคำชมจากพระพุทธองค์ว่าเป็นผู้มีปัญญาและมีความสามารถในการอธิบายธรรมได้ลึกซึ้ง

พระอานนท์ได้เปรียบเทียบการที่เหล่าภิกษุข้ามขั้นตอนการถามพระพุทธองค์โดยตรงว่าเหมือนกับ "คนต้องการแก่นไม้ แต่กลับไปหาที่กิ่งและใบ" อย่างไรก็ตาม ท่านได้เมตตาอธิบายขยายความสิ่งที่พระพุทธองค์ทรงแสดงไว้ โดยจำแนกหมวดธรรมะออกเป็นหลักการที่ไม่ดีและหลักการที่ดี ซึ่งส่งผลต่อชีวิตแตกต่างกัน ดังนี้:

• หลักการที่ไม่ดี (Bad Principles): คือ มิจฉาทิฏฐิ มิจฉาสังกัปปะ มิจฉาวาจา มิจฉากัมมันตะ มิจฉาอาชีวะ มิจฉาวายามะ มิจฉาสติ มิจฉาสมาธิ มิจฉาญาณ และมิจฉาวิมุตติ ซึ่งล้วนเป็นเหตุแห่งอกุศลธรรมและผลที่ไม่พึงประสงค์
• หลักการที่ดี (Good Principles): คือ สัมมาทิฏฐิ สัมมาสังกัปปะ สัมมาวาจา สัมมากัมมันตะ สัมมาอาชีวะ สัมมาวายามะ สัมมาสติ สัมมาสมาธิ สัมมาญาณ และสัมมาวิมุตติ (มรรคมีองค์ 8 พร้อมด้วยญาณและวิมุตติ) ซึ่งเป็นเหตุแห่งกุศลธรรมและผลอันเป็นความเจริญ

เมื่อเหล่าภิกษุนำคำอธิบายของพระอานนท์ไปกราบทูลพระพุทธองค์ พระองค์ทรง อนุโมทนา และรับรองว่าคำอธิบายของพระอานนท์นั้นถูกต้องและตรงกับสิ่งที่พระองค์จะทรงแสดงทุกประการ พระสูตรนี้จึงเน้นย้ำถึงความสำคัญของการมี "สัมมาทิฏฐิ" และการดำเนินชีวิตบนพื้นฐานของมรรคมีองค์ 8 เพื่อนำไปสู่ผลลัพธ์ที่ดีงามและหลุดพ้นจากความทุกข์ทั้งปวง