ทุติยสูตร

ทุติยสูตร (อังคุตตรนิกาย ทสกนิบาต) เป็นพระสูตรที่พระพุทธองค์ทรงแสดงธรรมแก่ภิกษุทั้งหลาย โดยเน้นย้ำถึงหัวข้อธรรมสำคัญ 10 ประการ ที่มีความเกี่ยวเนื่องและไม่อาจเกิดขึ้นได้หากปราศจากการฝึกฝนตามแนวทางของพระอริยบุคคล ซึ่งธรรมะชุดนี้เปรียบเสมือนรากฐานสำคัญในการขัดเกลาจิตใจและการบรรลุถึงความหลุดพ้น

ธรรมะทั้ง 10 ประการนี้ คือสิ่งที่ผู้ปฏิบัติธรรมต้องหมั่นเพียรฝึกฝน เพื่อให้เกิดความเจริญงอกงามในธรรม ได้แก่:

• สัมมาทิฏฐิ (ความเห็นชอบ)
• สัมมาสังกัปปะ (ความดำริชอบ)
• สัมมาวาจา (เจรจาชอบ)
• สัมมากัมมันตะ (กระทำชอบ)
• สัมมาอาชีวะ (เลี้ยงชีพชอบ)
• สัมมาวายามะ (พยายามชอบ)
• สัมมาสติ (ระลึกชอบ)
• สัมมาสมาธิ (ตั้งจิตมั่นชอบ)
• สัมมาญาณ (ความรู้ชอบ)
• สัมมาวิมุตติ (ความหลุดพ้นชอบ)

ใจความสำคัญของพระสูตรนี้คือการชี้ให้เห็นว่า มรรคมีองค์ 8 พร้อมด้วย ญาณ และ วิมุตติ ไม่ใช่สิ่งที่เกิดขึ้นโดยบังเอิญหรือลอยๆ แต่เป็นผลผลิตที่เกิดจากการเข้าถึงระบบการฝึกฝนของพระอริยเจ้า ธรรมะเหล่านี้จึงถือเป็นกระบวนการที่เชื่อมโยงตั้งแต่การปรับทัศนคติเบื้องต้น ไปจนถึงการปฏิบัติในชีวิตประจำวัน และส่งผลถึงระดับจิตใจที่พ้นจากกิเลสในที่สุด ภิกษุหรือผู้ปฏิบัติที่ปรารถนาความก้าวหน้าในทางธรรมจึงจำเป็นต้องยึดมั่นในการฝึกฝนตามแนวทางของพระอริยะอย่างเคร่งครัด เพื่อให้ธรรมทั้ง 10 ประการนี้เกิดขึ้นและตั้งมั่นอยู่ในจิตใจอย่างสมบูรณ์