ตติยสูตร

พระสูตรนี้ได้กล่าวถึงหลักธรรมสำคัญที่เรียกว่า “มรรคองค์ 10” (ทสธัมมิกธรรม) ซึ่งเป็นหนทางที่นำไปสู่ความหลุดพ้นอย่างแท้จริง โดยพระพุทธองค์ทรงย้ำเตือนว่า แม้คุณธรรมเหล่านี้จะมีความสำคัญยิ่ง แต่หากปราศจาก “การฝึกฝนในอริยวินัย” (Holy One’s training) หรือการปฏิบัติภายใต้แนวทางของพระอริยเจ้าแล้ว คุณธรรมทั้ง 10 ประการนี้ย่อมไม่ก่อให้เกิดผลานิสงส์ที่เต็มเปี่ยมและไม่สร้างประโยชน์สูงสุดในการดับทุกข์ได้

ใจความสำคัญของหลักธรรม 10 ประการนี้ ประกอบด้วยองค์ประกอบที่เกื้อกูลกันเพื่อขัดเกลาทั้งกาย วาจา และใจ ให้สะอาดบริสุทธิ์ ดังนี้:

• หมวดศีลและสมาธิ: ได้แก่ สัมมาวาจา (เจรจาชอบ), สัมมากัมมันตะ (กระทำชอบ), สัมมาอาชีวะ (เลี้ยงชีพชอบ) และสัมมาสมาธิ (ตั้งมั่นชอบ)
• หมวดปัญญาและการปฏิบัติ: ได้แก่ สัมมาทิฏฐิ (เห็นชอบ), สัมมาสังกัปปะ (ดำริชอบ), สัมมาวายามะ (พยายามชอบ) และสัมมาสติ (ระลึกชอบ)
• หมวดวิมุตติหลุดพ้น: ได้แก่ สัมมาญาณ (รู้ชอบ) และสัมมาวิมุตติ (หลุดพ้นชอบ)

นัยสำคัญที่แฝงอยู่ในพระสูตรนี้คือ ความมุ่งมั่นในการปฏิบัติ การเพียงแค่รู้หลักธรรมหรือการยึดถือในศีลธรรมโดยขาดการฝึกฝนจิตใจตามแนวทางของพระอริยะนั้นเปรียบเสมือนการปลูกพืชที่ขาดการดูแลรักษา จึงไม่สามารถเติบโตและออกผลได้เต็มที่ พระพุทธองค์จึงสอนให้พุทธบริษัทหมั่นฝึกตนให้สมบูรณ์ด้วยอริยวินัย เพื่อให้องค์ประกอบทั้ง 10 ประการนี้พัฒนาไปสู่ ความหลุดพ้น และเป็นประโยชน์เกื้อกูลต่อชีวิตอย่างแท้จริง