พหุลีกาตัพพสูตร

พหุลีกาตัพพสูตร (พระสูตรว่าด้วยธรรมที่ควรทำให้มาก) เป็นพระธรรมเทศนาที่พระพุทธองค์ทรงเปรียบเทียบวิถีชีวิตออกเป็นสองแนวทางผ่านการใช้คำว่า "ธรรมที่ไม่ควรทำให้มาก" และ "ธรรมที่ควรทำให้มาก" เพื่อชี้ให้เห็นถึงความแตกต่างระหว่างเส้นทางที่นำไปสู่ความเสื่อมและเส้นทางที่นำไปสู่ความเจริญสูงสุดในทางธรรม

หลักธรรมที่พระพุทธองค์ทรงสอนให้ละเว้นหรือไม่ควรทำให้มาก คือ มิจฉัตตะ 10 หรือหนทางที่ผิด ซึ่งเป็นบ่อเกิดแห่งอกุศลธรรม ได้แก่:

• มิจฉาทิฏฐิ (ความเห็นผิด)
• มิจฉาสังกัปปะ (ความดำริผิด)
• มิจฉาวาจา (การเจรจาผิด)
• มิจฉากัมมันตะ (การกระทำผิด)
• มิจฉาอาชีวะ (การเลี้ยงชีพผิด)
• มิจฉาวายามะ (ความพยายามผิด)
• มิจฉาสติ (ความระลึกผิด)
• มิจฉาสมาธิ (ความตั้งมั่นผิด)
• มิจฉาญาณะ (ความรู้ผิด)
• มิจฉาวิมุตติ (ความหลุดพ้นผิด)

ในทางตรงกันข้าม พระพุทธองค์ทรงเน้นย้ำให้พุทธศาสนิกชนมุ่งมั่นปฏิบัติและทำให้มากใน สัมมัตตะ 10 หรือ มรรคมีองค์ 10 ซึ่งเป็นหลักการที่เป็นหัวใจสำคัญในการดับทุกข์ ได้แก่ สัมมาทิฏฐิ, สัมมาสังกัปปะ, สัมมาวาจา, สัมมากัมมันตะ, สัมมาอาชีวะ, สัมมาวายามะ, สัมมาสติ, สัมมาสมาธิ ตลอดจน สัมมาญาณะ (ความรู้ชอบ) และ สัมมาวิมุตติ (ความหลุดพ้นชอบ) ซึ่งถือเป็นธรรมอันประเสริฐที่ควรทำให้มากในชีวิตประจำวันเพื่อความบริสุทธิ์และปัญญาที่ถูกต้องตามแนวทางแห่งอริยมรรค

โดยสรุป พระสูตรนี้สอนให้เห็นว่า ชีวิตจะดำเนินไปในทิศทางใดขึ้นอยู่กับการเลือกปฏิบัติ หากหมั่นฝึกฝนในทางที่ชอบ ย่อมนำไปสู่ความหลุดพ้นจากทุกข์ แต่หากหมั่นทำในสิ่งที่ผิด ย่อมนำไปสู่ความมืดบอดและการวนเวียนอยู่ในวัฏสงสารอย่างไม่มีที่สิ้นสุด การทำให้มากใน สัมมัตตะ 10 จึงเป็นกุญแจสำคัญสู่ความสำเร็จในทางปฏิบัติธรรม