อริยมัคคสูตร

ใน อริยมัคคสูตร (An 10.189) พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงธรรมเพื่อจำแนกวิถีการดำเนินชีวิตออกเป็นสองแนวทางที่ตรงกันข้ามอย่างสิ้นเชิง เพื่อเป็นแนวทางปฏิบัติแก่พุทธบริษัทให้สามารถแยกแยะความดีความชั่วและเลือกหนทางที่นำไปสู่ความเจริญหรือความเสื่อมได้อย่างถูกต้อง

พระองค์ทรงบัญญัติให้เห็นถึงความแตกต่างระหว่าง อริยมรรค (หนทางอันประเสริฐ) และ อนริยมรรค (หนทางที่ไม่ประเสริฐ) โดยมีสาระสำคัญดังนี้:

• อนริยมรรค (หนทางที่ไม่ประเสริฐ): คือวิถีแห่งการเบียดเบียนและการดำเนินชีวิตที่ผิดพลาด ประกอบด้วยการฆ่าสัตว์ การถือเอาสิ่งของที่เจ้าของไม่ได้ให้ การประพฤติผิดในกาม การพูดเท็จ การพูดส่อเสียด การพูดคำหยาบ การพูดเพ้อเจ้อ การมีความโลภอยากได้ของผู้อื่น การมีความพยาบาทปองร้าย และการมีความเห็นผิด (มิจฉาทิฏฐิ) ซึ่งล้วนเป็นหนทางที่นำไปสู่ความเสื่อมและทุกข์โทษ
• อริยมรรค (หนทางอันประเสริฐ): คือวิถีแห่งความดีงามและการดำรงชีวิตที่ถูกต้อง ประกอบด้วยการงดเว้นจากการฆ่าสัตว์ การงดเว้นจากการลักทรัพย์ การงดเว้นจากการประพฤติผิดในกาม การงดเว้นจากการพูดเท็จ พูดส่อเสียด พูดคำหยาบ พูดเพ้อเจ้อ การมีความไม่โลภ การมีความไม่พยาบาท และการมีความเห็นชอบ (สัมมาทิฏฐิ) ซึ่งเป็นหนทางที่นำไปสู่ความสงบสุขและความเจริญอย่างยั่งยืน

ใจความสำคัญของพระสูตรนี้เน้นย้ำถึงการใช้ ความเห็นชอบ (สัมมาทิฏฐิ) เป็นจุดเริ่มต้นของการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมทางกาย วาจา และใจ การเลือกดำเนินตามอริยมรรคจึงมิใช่เพียงการปฏิบัติตามศีลธรรมทั่วไป แต่เป็นการเลือกวิถีชีวิตที่ตั้งอยู่บนพื้นฐานของความไม่เบียดเบียนและความเข้าใจในความเป็นจริงของโลก ซึ่งเป็นหัวใจสำคัญที่จะนำพาผู้ปฏิบัติให้พ้นจากความเสื่อมและก้าวสู่ความเป็นผู้ประเสริฐอย่างแท้จริง