สัจฉิกาตัพพสูตร

ใน สัจฉิกาตัพพสูตร (พระสูตรว่าด้วยธรรมที่ควรทำให้แจ้ง) พระพุทธองค์ทรงแสดงหลักธรรมที่แบ่งออกเป็นสองประเภทอย่างชัดเจน เพื่อให้พุทธบริษัทได้ตระหนักถึงสิ่งที่ควรละเว้นและสิ่งที่ควรบรรลุ โดยทรงวางรากฐานผ่านหลัก อกุศลกรรมบถ 10 และ กุศลกรรมบถ 10 อันเป็นเครื่องชี้วัดความเจริญและความเสื่อมของชีวิตและการปฏิบัติธรรม

พระองค์ทรงจำแนกธรรมออกเป็นสองกลุ่มใหญ่ ดังนี้:

• ธรรมที่ไม่ควรทำให้แจ้ง (อกุศลธรรม): คือการกระทำที่นำไปสู่ความเสื่อมและอกุศล ได้แก่ การฆ่าสัตว์, การลักทรัพย์, การประพฤติผิดในกาม, การพูดเท็จ, การพูดส่อเสียด, การพูดคำหยาบ, การพูดเพ้อเจ้อ, การมีความโลภอยากได้ของผู้อื่น, การมีความพยาบาทปองร้าย และการมีความเห็นผิด (มิจฉาทิฏฐิ) สิ่งเหล่านี้เป็นสภาวะที่ไม่ควรสั่งสมหรือให้เกิดขึ้นในจิตใจ
• ธรรมที่ควรทำให้แจ้ง (กุศลธรรม): คือการกระทำที่นำไปสู่ความเจริญและปัญญา ได้แก่ การงดเว้นจากการฆ่าสัตว์, การงดเว้นจากการลักทรัพย์, การงดเว้นจากการประพฤติผิดในกาม, การงดเว้นจากการพูดเท็จ, การงดเว้นจากการพูดส่อเสียด, การงดเว้นจากการพูดคำหยาบ, การงดเว้นจากการพูดเพ้อเจ้อ, การมีความไม่โลภอยากได้ของผู้อื่น, การมีความไม่พยาบาทปองร้าย และการมีความเห็นชอบ (สัมมาทิฏฐิ)

ใจความสำคัญของพระสูตรนี้คือการเน้นย้ำว่า การปฏิบัติธรรม ไม่ใช่เรื่องที่ห่างไกล แต่คือการปรับปรุงพฤติกรรมทางกาย วาจา และใจในชีวิตประจำวัน การขัดเกลาตนเองให้ห่างไกลจากอกุศลกรรมและยึดมั่นในกุศลกรรมบถ คือหนทางอันประเสริฐที่ผู้ปฏิบัติพึงกระทำให้แจ้ง เพื่อพัฒนาจิตสู่ความหลุดพ้นและเป็นแนวทางหลักในการดำเนินชีวิตอย่างผู้มีปัญญา