ปฐมนิรยสัคคสูตร

พระสูตรนี้แสดงถึง ธรรมที่เป็นเหตุแห่งการไปสู่ทุคติ (นรก) และสุคติ (สวรรค์) ผ่านหลักปฏิบัติใน "อกุศลกรรมบถ 10" และ "กุศลกรรมบถ 10" ซึ่งเปรียบเสมือนสิ่งที่นำพาชีวิตไปสู่จุดหมายนั้นราวกับถูกนำตัวไปส่ง โดยเน้นย้ำว่าการกระทำของบุคคลในปัจจุบันจะเป็นเครื่องกำหนดสถานะของชีวิตหลังความตายอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้

หัวใจสำคัญของพระสูตรนี้แบ่งการกระทำออกเป็นสองฝั่ง ดังนี้:

• ทางไปสู่นรก (อกุศลกรรมบถ 10): ประกอบด้วยการทำชั่วทางกาย ได้แก่ การฆ่าสัตว์ การถือเอาสิ่งของที่เจ้าของไม่ได้ให้ (ลักทรัพย์) และการประพฤติผิดในกาม ทางวาจา ได้แก่ การพูดเท็จ การพูดส่อเสียด การพูดคำหยาบ และการพูดเพ้อเจ้อ และทางใจ ได้แก่ การเพ่งเล็งอยากได้ของผู้อื่น (อภิชฌา) การมีจิตคิดร้าย (พยาบาท) และการมีความเห็นผิด (มิจฉาทิฐิ) ที่ปฏิเสธผลของกรรมและโลกหน้า
• ทางไปสู่สวรรค์ (กุศลกรรมบถ 10): เป็นการละเว้นจากความชั่วทั้ง 10 ประการข้างต้นโดยสิ้นเชิง คือการเว้นจากการฆ่า การลักทรัพย์ และการประพฤติผิดในกาม พูดจาด้วยถ้อยคำที่จริงใจ สมานไมตรี ไพเราะ และมีสาระ อีกทั้งยังเป็นผู้มีความยินดีในสิ่งที่ตนมี (ไม่โลภ) มีจิตเมตตาปรารถนาดีต่อผู้อื่น และมีความเห็นชอบ (สัมมาทิฐิ) ที่เชื่อเรื่องกฎแห่งกรรมและการมีอยู่ของโลกหน้า

สรุปได้ว่า พระพุทธองค์ทรงชี้ให้เห็นว่า "กรรม" คือสิ่งที่จำแนกสัตว์ให้ไปสู่ทางเสื่อมหรือทางเจริญ การดำเนินชีวิตด้วยความระมัดระวังในทางกาย วาจา และใจ ตามหลักกุศลกรรมบถ จึงเป็น หัวใจสำคัญ ที่จะนำพาชีวิตไปสู่สุคติโลกสวรรค์ ส่วนการประพฤติตนในทางตรงกันข้ามย่อมนำพาชีวิตไปสู่ความทุกข์ทรมานดุจการถูกนำไปส่งในนรกนั่นเอง