โคปาลสูตร

โคปาลสูตร (โกปาลสูตร) เปรียบเทียบคุณสมบัติของผู้เลี้ยงโคที่ดีกับคุณสมบัติของภิกษุผู้ปฏิบัติธรรม โดยพระพุทธองค์ทรงชี้ให้เห็นว่า หากภิกษุขาดคุณสมบัติ 11 ประการ ย่อมไม่สามารถเจริญงอกงามในธรรมวินัยได้ เปรียบเสมือนคนเลี้ยงโคที่ไม่สามารถรักษาฝูงสัตว์ให้เติบโตได้ แต่หากภิกษุประกอบด้วยคุณธรรม 11 ประการนี้ ย่อมนำไปสู่ความเจริญงอกงามและการบรรลุธรรมในที่สุด

คุณสมบัติ 11 ประการที่ภิกษุต้องฝึกฝนเพื่อให้เกิดความเจริญในธรรมมีดังนี้:

• รู้จักรูป: เข้าใจความจริงของรูปธรรมว่าเกิดจากมหาภูตรูป 4
• ฉลาดในลักษณะ: รู้จักแยกแยะคนพาลและบัณฑิตด้วยการดูที่พฤติกรรม (กรรม)
• รู้จักกำจัดไข่แมลง: ไม่ปล่อยให้อกุศลวิตก (กามวิตก, พยาบาทวิตก, วิหิงสาวิตก) คงอยู่ แต่ต้องละทิ้งและกำจัดไป
• รู้จักทาแผล: สำรวมอินทรีย์ทั้ง 6 ไม่ให้ถูกครอบงำด้วยความโลภหรือความเสียใจเมื่อรับรู้ผ่านทาง ตา หู จมูก ลิ้น กาย และใจ
• รู้จักทำควัน: นำธรรมะที่ศึกษาเล่าเรียนมาถ่ายทอดบอกสอนผู้อื่นอย่างละเอียด
• รู้จักท่าน้ำ: หมั่นเข้าหาครูบาอาจารย์ผู้ทรงความรู้เพื่อสอบถามข้อธรรมและคลายความสงสัย
• รู้จักความอิ่ม: มีความปีติและแรงบันดาลใจในอรรถธรรมที่พระพุทธองค์ทรงสอน
• รู้จักทาง: เข้าใจอย่างถ่องแท้ใน มรรคมีองค์ 8
• ฉลาดในโคจร: เข้าใจและปฏิบัติใน สติปัฏฐาน 4
• ไม่รีดนมจนแห้ง: รู้จักประมาณในการรับปัจจัย 4 (จีวร อาหาร ที่อยู่ ยารักษาโรค) จากคฤหัสถ์
• แสดงความเคารพ: มีความอ่อนน้อมและปฏิบัติต่อพระเถระผู้ใหญ่ด้วยความเคารพทั้งทางกาย วาจา และใจ

สรุปคือ ภิกษุผู้ประพฤติธรรม จำเป็นต้องมีวิริยะอุตสาหะในการขัดเกลาตนเองผ่านคุณสมบัติทั้ง 11 ข้อนี้ เพื่อให้เกิดการเติบโตในทางธรรม มีสติสัมปชัญญะ รู้จักประมาณ และมีความเคารพในหมู่คณะ ซึ่งเป็นรากฐานสำคัญของการบรรลุธรรมตามคำสอนของพระพุทธองค์