มัจฉริยสูตร

มัจฉริยสูตร (สังยุตตนิกาย SN 1.32) กล่าวถึงพระพุทธองค์ประทับอยู่ที่พระเชตวัน อารามของอนาถบิณฑิกเศรษฐี ใกล้กรุงสาวัตถี คืนหนึ่ง มีเทวดาจำนวนมากจากหมู่เทวดาสตุลลปะ มีวรรณะงดงาม ได้เข้ามาเฝ้าพระผู้มีพระภาคและกล่าวคาถาโต้ตอบกันถึงเรื่องความตระหนี่และการให้ทาน

เทวดาองค์แรกกล่าวว่า การไม่ให้ทานเกิดขึ้นเพราะความตระหนี่และความประมาท แต่ผู้ที่ปรารถนาบุญย่อมควรให้ทานด้วยปัญญา เทวดาอีกองค์เสริมว่า ความหิวและความกระหายที่คนตระหนี่หวาดกลัวนั้น จะกลับมาเบียดเบียนคนพาลทั้งในโลกนี้และโลกหน้า ดังนั้น บุคคลควรละความตระหนี่เสียแล้วให้ทาน เพราะกรรมดีที่สัตว์ทั้งหลายทำไว้เป็นเครื่องสนับสนุนพวกเขาในโลกหน้า

เทวดาอีกองค์กล่าวถึงผู้ที่ยินดีให้ทานแม้มีน้อย กับผู้ที่มั่งคั่งแต่ไม่ประสงค์จะให้ การให้ทานจากสิ่งที่ตนมีเพียงน้อยนิดย่อมมีอานิสงส์มากถึงพันเท่า และเทวดาอีกองค์ชี้ว่า การให้ในสิ่งที่ให้ได้ยากและการทำในสิ่งที่ทำได้ยากนั้น คนชั่วไม่สามารถทำได้ เพราะธรรมะของสัตบุรุษนั้นปฏิบัติตามได้ยาก ด้วยเหตุนี้ สุคติและทุคติจึงเป็นที่ไปที่แตกต่างกันสำหรับคนดีและคนชั่ว คนชั่วไปสู่นรก ส่วนคนดีไปสู่สวรรค์

เมื่อเทวดาทูลถามว่าใครกล่าวได้ดี พระผู้มีพระภาคตรัสว่าทุกองค์กล่าวได้ดีตามแนวทางของตน แต่ได้ทรงอธิบายเพิ่มเติมว่า การบูชายัญอันใหญ่โตของคนจำนวนแสนที่ทำถึงพันครั้ง ก็ไม่อาจเทียบได้แม้เพียงส่วนน้อยกับการให้ทานของบุคคลผู้มีศีล หรือผู้ที่ดำเนินชีวิตโดยชอบธรรม หรือผู้ที่เลี้ยงดูคู่ครองด้วยทรัพย์เพียงน้อยนิด พระพุทธองค์ทรงอธิบายเหตุผลว่า การให้ทานของบางคนนั้นตั้งอยู่บนความไม่เหมาะสม เช่น การทำร้าย ฆ่า หรือทำให้ผู้อื่นเศร้าโศกแล้วจึงให้ ทักษิณาทานเช่นนั้นเป็นทานที่มีน้ำตานองหน้าและเต็มไปด้วยความทารุณ จึงไม่อาจเทียบคุณค่ากับการให้ทานของบุคคลผู้มีศีลได้เลย