กุมภโฆสกวัตถุ

สรุปเรื่องกุมภโฆสกวัตถุ: พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงปรารภเศรษฐีชื่อกุมภโฆสก ณ พระเวฬุวันมหาวิหาร เพื่อแสดงธรรมเทศนาว่าด้วยคุณธรรมที่ทำให้ยศเจริญขึ้น เรื่องราวเริ่มต้นจากกุมภโฆสกในวัยเด็กต้องหนีภัยโรคร้ายไปอาศัยอยู่ในป่า นานถึง 12 ปี จนกระทั่งพ่อแม่เสียชีวิตและทรัพย์สิน 40 โกฏิยังอยู่ครบ เมื่อกลับมาเมืองราชคฤห์ เขาเกรงกลัวว่าจะมีผู้คนรู้เรื่องทรัพย์แล้วเบียดเบียน จึงปลอมตัวเป็นคนยากจนรับจ้างทำหน้าที่ปลุกผู้คนในย่านคนรับจ้าง

พระเจ้าพิมพิหารทรงสดับเสียงของเขาและทรงทราบด้วยปัญญาว่าเป็นเสียงของคนมีทรัพย์มาก นางสนมจึงอาสาเข้าไปสืบความจริงโดยใช้อุบายตีสนิท ทำลายเตียงนอนของเขา และส่งธิดามาเป็นภรรยา ต่อมานางสนมได้ดำเนินอุบายตามพระราชประสงค์ด้วยการจัดงานมหรสพและเรียกเก็บเงินจากกุมภโฆสกทีละเล็กทีละน้อย จนในที่สุดพระราชาทรงมีรับสั่งให้ทหารไปควบคุมตัวเขามาเข้าเฝ้า พร้อมทั้งขนทรัพย์สิน 40 โกฏิเข้าสู่ท้องพระโรง พระเจ้าพิมพิหารทรงยกย่องความไม่เย่อหยิ่งและทรงแต่งตั้งให้เขาดำรงตำแหน่งเศรษฐีตามเดิม

เมื่อพระพุทธองค์ทรงทราบเรื่องราวดังกล่าว จึงตรัสว่าการใช้ชีวิตอย่างเรียบง่ายประกอบด้วยความเพียรและความสุจริตนั้นเป็นชีวิตประเสริฐ พร้อมกับทรงแสดงพระธรรมเทศนาพระคาถาเริ่มต้นว่า "อุฏฺ豈านวโต สตีมโต..." ซึ่งมีใจความสำคัญสรุปเป็นหมวดหมู่ได้ดังนี้:

• ความขยันหมั่นเพียร (อุฏฺ豈านวโต): มีความกระตือรือร้นในการประกอบอาชีพและหน้าที่การงาน
• การมีสติและไม่ประมาท (สตีมโต / อปฺปมตฺตสฺส): มีสติสัมปชัญญะระลึกรู้อยู่เสมอ ไม่เผลอเรอ
• ความบริสุทธิ์ในการงาน (สุจิกมฺมสฺส): ประพฤติหน้าที่การงานที่ปราศจากโทษและทุจริต
• ความรอบคอบ (นิสมฺมการิโน): ใคร่ครวญไตร่ตรองผลดีผลเสียก่อนจึงกระทำสิ่งใด
• การสำรวมระวัง (สญฺตสฺส): ควบคุมอินทรีย์และทวารทั้งสาม (กาย วาจา ใจ) ให้เรียบร้อย
• การเลี้ยงชีพโดยธรรม (ธมฺมชีวิโน): หาเลี้ยงชีพด้วยสัมมาอาชีวะ เว้นจากการโกงและการแสวงหาที่ไม่ชอบ

ในตอนท้ายแห่งพระธรรมเทศนา กุมภโฆสกเศรษฐีและมหาชนเป็นจำนวนมากได้บรรลุอริยผล มีโสดาปัตติผลเป็นต้น แสดงให้เห็นว่าความเพียร ศีลธรรม และความไม่ประมาท ย่อมเกื้อหนุนให้เกียรติยศและความสุขความเจริญแผ่ขยายออกไปอย่างยิ่ง