ปาเฐยยกภิกขุวัตถุ

พระพุทธศาสนานิกายขุททกนิกาย พระไตรปิฎกฉบับ มมร ในเรื่อง "ปาเฐยยกภิกขุวัตถุ" หรือ เรื่องภิกษุชาวเมืองปาฐา ได้บันทึกเหตุการณ์ที่พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงปรารภภิกษุชาวเมืองปาฐาประมาณ 30 รูป ณ พระเชตวันมหาวิหาร เพื่อแสดงธรรมเทศนาสอนเรื่องการคบหาบัณฑิตและการบรรลุธรรมอันรวดเร็ว

ใจความสำคัญของเรื่องเริ่มต้นจากสหาย 30 คนที่เดิมทีออกเดินทางเพื่อแสวงหาหญิง แต่ได้พบพระพุทธองค์แสดงธรรมในป่าไร่ฝ้าย และได้รับการอุปสมบทเป็นภิกษุด้วยวิธีเอหิภิกขุอุปสัมปทา พร้อมทั้งสมาทานธุดงค์ 13 ประการ ต่อมาเมื่อกาลเวลาผ่านไป ภิกษุเหล่านี้ได้เข้าเฝ้าพระศาสดาและฟังธรรมจนบรรลุพระอรหัตผลในอาสนะที่นั่งนั้นทันที ทำให้เหล่าภิกษุในธรรมสภากล่าวถึงความน่าอัศจรรย์นี้ พระพุทธองค์จึงตรัสเล่าว่า ในอดีตชาติภิกษุกลุ่มนี้เคยฟังธรรมจากสุกรชื่อมหาตุณฑิละและรักษาศีล 5 มาก่อน ด้วยอุปนิสัยอันดีงามนั้นจึงส่งผลให้ในชาตินี้สามารถบรรลุธรรมได้อย่างรวดเร็ว

จากเหตุการณ์ดังกล่าว พระพุทธองค์จึงทรงแสดงพระคาถาหลักเพื่อสอนธรรมะ ดังนี้

• การคบหาบัณฑิต: "ถ้าวิญญูชน เข้าไปนั่งใกล้บัณฑิต แม้ครู่เดียว, เขาย่อมรู้แจ้งธรรมได้ฉับพลัน, เหมือนลิ้นรู้รสแกงฉะนั้น"
• อุปมาเปรียบเทียบ: การเข้าไปใกล้ชิด คบหา และเรียนรู้สอบสวนในสำนักของบัณฑิต เปรียบเสมือนคนที่มีลิ้นรับรสปกติ เมื่อลิ้นสัมผัสกับอาหารย่อมรู้รสชาติได้ทันทีฉันใด ผู้มีปัญญาเมื่อได้เข้าหาผู้รู้ย่อมเข้าใจปริยัติธรรมและโลกุตรธรรมได้อย่างรวดเร็วฉันนั้น

ในตอนท้ายแห่งพระธรรมเทศนานี้ ภิกษุเป็นจำนวนมากได้บรรลุพระอรหัตผล แสดงให้เห็นถึงอานิสงส์อันยิ่งใหญ่ของการคบหากัลยาณมิตรและการสะสมอุปนิสัยที่ดีงามมาแต่อดีต