กัสสกวัตถุ

กัสสกวัตถุ (เรื่องชาวนา) เป็นพระธรรมเทศนาจากขุททกนิกาย พระไตรปิฎกฉบับ มมร ที่แสดงให้เห็นถึงกฎแห่งกรรม และพระกรุณาธิคุณของพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่ทรงช่วยเหลือสัตว์โลกผู้มีอุปนิสัยแห่งธรรม

ใจความสำคัญของเรื่องมีจุดเริ่มต้นจากกลุ่มโจรที่ลักทรัพย์จากตระกูลมั่งคั่งในกรุงสาวัตถี และทำถุงเงินพันตกลงไว้ในนาขณะแบ่งทรัพย์กัน ต่อมาพระพุทธองค์ทรงตรวจดูสัตว์โลกด้วยพระญาณ และทรงทราบว่าชาวนาผู้มาไถนาในบริเวณนั้นกำลังจะตกเป็นแพะรับบาปและถูกประหารชีวิต พระองค์จึงเสด็จไปพร้อมด้วยพระอานนท์ และตรัสเรียกถุงเงินนั้นว่า "อสรพิษ" เพื่อเป็นปริศนาธรรม

เมื่อชาวนาขุดพบถุงเงินดังกล่าวด้วยความโลภและไม่รู้ จึงเก็บไว้จนถูกเจ้าของทรัพย์และราชบุรุษจับกุมตัวและนำไปประหารชีวิต ระหว่างทางเดินไปสู่ตะแลงแกง ชาวนาได้กล่าวคำพูดของพระพุทธองค์ที่ว่า "เห็นไหม อานนท์ อสรพิษ" ซ้ำไปซ้ำมา จนในที่สุดพระราชาทรงสงสัยและพาไปเข้าเฝ้าพระพุทธองค์เพื่อสอบถามความจริง ชาวนาจึงรอดพ้นจากความตายเพราะมีพระพุทธองค์ทรงเป็นพยาน

จากเหตุการณ์นี้ พระพุทธองค์จึงทรงแสดงพระธรรมเทศนาเพื่อเตือนสติว่า การกระทำบาปกรรมย่อมนำความเดือดร้อนมาให้ในภายหลัง โดยตรัสพระคาถาว่า:

• น ตํ กมฺมํ กตํ สาธุ...: บุคคลกระทำกรรมใดแล้ว ย่อมเดือดร้อนในภายหลัง เป็นผู้มีหน้าชุ่มด้วยน้ำตา ร้องไห้เสวยผลของกรรมนั้นอยู่ กรรมนั้นอันบุคคลกระทำแล้วไม่ดีเลย

ในบทสรุปแห่งธรรม เมื่อจบพระธรรมเทศนา อุบาสกชาวนาและภิกษุสงฆ์จำนวนมากได้บรรลุอริยผล มีโสดาปัตติผลเป็นต้น ซึ่งแสดงถึงอานุภาพแห่งพระธรรมและการหลุดพ้นจากทุกข์ด้วยปัญญา