มหากัจจายนเถรวัตถุ

มหากัจจายนเถรวัตถุ เป็นเรื่องราวที่แสดงถึงเกียรติคุณและการปฏิบัติธรรมอัน สำรวมอินทรีย์ ของพระมหากัจจายนเถระ ขณะที่พระศาสประทับ ณ บุพพาราม พระเถระได้เดินทางมาจากอวันตีชนบทเพื่อเข้าร่วมวันมหาปวารณา พระเถระผู้ใหญ่ต่างเว้นอาสนะไว้ต้อนรับ ต่อมา ท้าวสักกเทวราช ได้เสด็จมาพร้อมเทพบริษัทและแสดงความเคารพอย่างสูงต่อพระมหากัจจายนเถระ โดยการนวดและบูชาพระบาท ทำให้ภิกษุบางรูปเกิดความสงสัยและโพนทะนาว่าท้าวสักกะทรงลำเอียง

พระศาสดาทรงทราบเรื่องดังกล่าว จึงทรงชี้แจงให้ภิกษุทั้งหลายเข้าใจว่า ภิกษุผู้มีทวารอันตนคุ้มครองแล้ว ย่อมเป็นที่รักของเหล่าเทพยดา จากนั้นจึงทรงตรัสพระคาถาธรรมบทเพื่อแสดงถึงคุณธรรมของพระมหากัจจายนเถระ โดยมีใจความสำคัญสรุปได้ดังนี้:

• อินทรีย์ที่สงบแล้ว: อินทรีย์ทั้ง 6 ของภิกษุผู้ฝึกฝนดีแล้ว เปรียบเสมือนม้าที่นายสารถีฝึกจนหมดพยศ
• ละมานะและอาสวะ: เป็นผู้ละมานะได้เด็ดขาด และปราศจากอาสวะกิเลสทั้งปวง
• เป็นที่รักของเทพดา: ผู้ปฏิบัติได้เช่นนี้ย่อมเป็นที่รักและกระหยิ่มปรารถนาของเหล่าเทพยดาและมนุษย์ทั้งหลาย

เมื่อสิ้นสุดพระธรรมเทศนา ชนเป็นจำนวนมากได้บรรลุอริยผล มีโสดาปัตติผลเป็นต้น ซึ่งแสดงให้เห็นถึงอานุภาพแห่งธรรมเทศนาที่มุ่งเน้นการฝึกฝนอินทรีย์และการสำรวมตนอันเป็นหนทางสู่ความหลุดพ้น